Mục tiêu giảm chi phí đòi hỏi thay đổi thực chất
Logistics là hệ thống dịch vụ tổ chức việc lưu chuyển, lưu kho và phân phối hàng hóa, kết nối sản xuất với tiêu dùng và thị trường trong nước với quốc tế. Vì vậy, hiệu quả của ngành không chỉ là chuyện của doanh nghiệp vận tải: nó ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành, khả năng xuất khẩu và sức cạnh tranh của cả nền kinh tế. Ngày 7/11, Bộ Công Thương và UBND tỉnh Gia Lai tổ chức Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026, với chủ đề kết nối logistics cao nguyên với chuỗi cung ứng toàn cầu. Tại đây, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh vai trò thiết yếu của logistics trong bảo đảm lưu thông hàng hóa và liên kết các khâu chuỗi cung ứng. Thông điệp đúng, nhưng thước đo sẽ là mức giảm chi phí và thời gian vận chuyển, chứ không phải số lượng cuộc họp.
Ngành logistics Việt Nam được dự báo tăng trưởng 14–16% mỗi năm trong năm 2026, đóng góp khoảng 4,5–5% GDP; cùng lúc, chi phí logistics vẫn ở mức 16–17% GDP, cao hơn mức bình quân thế giới 10–12%. Chính phủ đặt mục tiêu đưa tỷ lệ này xuống 12–15% GDP vào năm 2030. Đây không phải chỉ tiêu kỹ thuật: logistics thông suốt có thể giảm gánh nặng vận chuyển cho doanh nghiệp, hỗ trợ sản xuất và mở rộng xuất nhập khẩu, qua đó đem lại lợi ích thiết thực cho người dân.
Nút thắt nằm ở mạng lưới và cách vận hành
Chi phí cao không thể xử lý chỉ bằng cách yêu cầu doanh nghiệp tiết kiệm. Những hạn chế về tổ chức, kết nối và vận hành chuỗi cung ứng, cùng khả năng tiếp cận trực tiếp thị trường quốc tế còn thấp, cho thấy vấn đề nằm cả ở cấu trúc mạng lưới. Khi vùng nguyên liệu, khu sản xuất, trung tâm logistics, cảng biển, ga đường sắt và cửa khẩu chưa nối thành hành lang hàng hóa hiệu quả, thời gian và chi phí vận chuyển đều chịu áp lực. Diễn đàn kêu gọi rà soát kết nối cảng, cửa khẩu với trung tâm logistics, khu công nghiệp và vùng sản xuất để tổ chức hạ tầng theo luồng hàng. Đây là hướng đi hợp lý: đầu tư cần bám nơi phát sinh và điểm đến của hàng hóa, thay vì chỉ bổ sung công trình rời rạc. Kết nối liên vùng phải đi cùng kết nối xuyên biên giới, bởi chuỗi cung ứng không dừng ở ranh giới tỉnh hay quốc gia.
Gia Lai cho thấy rõ cơ hội lẫn phần việc còn bỏ ngỏ. Tỉnh có vùng nguyên liệu phía tây và cửa ngõ biển Quy Nhơn, đồng thời sở hữu cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, hai sân bay Phù Cát và Pleiku, cùng các tuyến cao tốc đang hình thành. Nhưng có nhiều đầu mối giao thông chưa đồng nghĩa hàng hóa đã được kết nối trơn tru. Giá trị chỉ xuất hiện khi vận tải, chế biến, bảo quản và thủ tục xuất khẩu phối hợp thành một chuỗi ổn định. Các đại biểu cũng bàn về kết nối Campuchia–Lào–Việt Nam, logistics liên vùng và xuyên biên giới, bên cạnh yêu cầu tháo gỡ thủ tục.
Cải cách thủ tục, số hóa và chuyển đổi xanh
Hạ tầng vật chất sẽ không phát huy hết tác dụng nếu thủ tục còn chậm hoặc dữ liệu bị chia cắt. Tại diễn đàn, Phó Thủ tướng yêu cầu tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, thủ tục và chuyển đổi số, đồng thời thúc đẩy logistics xanh. Cải cách cần giúp doanh nghiệp xử lý hồ sơ dễ dự đoán hơn, phối hợp giữa các khâu tốt hơn và theo dõi luồng hàng hiệu quả hơn. Nếu số hóa chỉ tạo thêm một lớp báo cáo mà không giảm thời gian xử lý, mục tiêu tiết kiệm sẽ khó đạt. Chuyển đổi xanh cũng cần gắn với hiệu quả vận hành: giảm phát thải, dùng năng lượng và tài nguyên tiết kiệm hơn trong hoạt động logistics. Phát triển chuỗi cung ứng xanh không nên bị xem là phần trang trí cho chiến lược; đó là cách giảm lãng phí và chuẩn bị cho yêu cầu ngày càng cao từ thị trường. Chính sách cần tạo điều kiện để doanh nghiệp, nhất là đơn vị trong nước, nâng năng lực cung cấp dịch vụ tích hợp.
Các mốc triển khai sẽ cho thấy quyết tâm có chuyển thành hành động hay không. Cơ quan chức năng cần trình phương án xây dựng cơ chế điều phối logistics cấp quốc gia trong tháng 12/2026, hoàn thành danh mục điểm nghẽn cùng nguồn lực và tiến độ xử lý trong quý I/2027, đồng thời tiến tới thí điểm hệ thống dữ liệu logistics quốc gia trong năm 2027. Đây là những bước cần thiết, nhưng kết quả phải được đánh giá bằng cải thiện cụ thể trong thời gian thông quan, tính liền mạch của hành trình hàng hóa và chi phí doanh nghiệp phải gánh.
Cạnh tranh không thể chờ đến năm 2030
Mục tiêu đưa chi phí logistics về 12–15% GDP vào năm 2030 gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh, nhưng khoảng cách từ mức 16–17% hiện nay vẫn là thách thức đáng kể. Vì thế, không nên xem đây là một đích đến xa để rồi trì hoãn những việc có thể làm ngay: kết nối hạ tầng theo luồng hàng, cải cách thủ tục, chia sẻ dữ liệu và nâng năng lực doanh nghiệp nội địa. Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026, với khoảng 600 đại biểu từ cơ quan nhà nước, địa phương, tổ chức quốc tế, hiệp hội và doanh nghiệp, đặt những vấn đề này vào cùng một chương trình thảo luận. Nhưng thảo luận chỉ có giá trị khi trách nhiệm, tiến độ và nguồn lực được xác định rõ. Nếu các mốc thực hiện được giữ nghiêm và kết nối được thiết kế quanh nhu cầu hàng hóa, logistics mới có thể trở thành lợi thế thay vì khoản chi kéo giảm sức cạnh tranh. Giảm chi phí bền vững đòi hỏi cải cách đồng bộ, không phải một giải pháp đơn lẻ.
