Toán học cần được dùng, không chỉ ghi nhớ
Dạy Toán STEM là cách tổ chức học tập để học sinh vận dụng kiến thức toán học cùng kỹ năng liên môn vào thiết kế, thử nghiệm và giải quyết một vấn đề thực tế. Cách tiếp cận này có giá trị nhất khi học sinh phải dùng kiến thức để đưa ra quyết định, thay vì chỉ nhắc lại công thức.
Chiều 28/10, Trường THCS Võ Thị Sáu ở phường An Biên tổ chức chuyên đề cấp thành phố về dạy Toán theo định hướng STEM, tập trung phát triển năng lực vận dụng kiến thức toán học vào thực tiễn. Đây là hướng đi đáng chú ý bởi Toán học có thể giúp học sinh mô hình hóa tình huống, tính toán kết cấu, cân nhắc vật liệu và đánh giá độ an toàn của sản phẩm. Khi Toán thực tiễn trở thành trọng tâm, hình học THCS không còn là những định nghĩa rời rạc mà trở thành công cụ để hiểu và cải thiện sản phẩm quanh mình.
Giao nhiệm vụ để kiến thức hình học có việc phải làm
Bài dạy minh họa do cô Đỗ Thị Quyên thực hiện cùng học sinh lớp 8B1 mang tên “Vận dụng tính chất hình thoi, hình vuông trong thiết kế sản phẩm STEM”. Trong hai tiết học, các em củng cố kiến thức rồi thiết kế, chế tạo sản phẩm theo chủ đề Halloween; diều và hộp kẹo là những sản phẩm được nêu trong bài dạy.
Điểm đáng học hỏi không nằm ở sản phẩm bắt mắt, mà ở cách giao nhiệm vụ: học sinh phải dùng cạnh, góc, đường chéo, trục đối xứng và tâm đối xứng để đo đạc, tạo hình, gấp ghép và định hình kết cấu. Nhiệm vụ như vậy buộc các em giải thích vì sao chọn một hình dạng hoặc cách ghép cụ thể. Giáo viên chuyển giao vấn đề và đặt yêu cầu rõ ràng; học sinh vận dụng kiến thức, làm ra sản phẩm rồi kiểm tra lời giải bằng chính kết quả thực hành.
Một bài học STEM mở rộng năng lực ngoài môn Toán
Bài học còn kết hợp công cụ trí tuệ nhân tạo để tìm thông tin, nhưng học sinh được yêu cầu kiểm chứng kết quả bằng tư duy phản biện toán học. Cách làm này đặt công nghệ đúng vai trò: hỗ trợ tìm kiếm, không thay thế lập luận. Các nhóm cũng trình bày sản phẩm, rèn giao tiếp, hợp tác và sự tự tin; hoạt động có tích hợp thuật ngữ tiếng Anh và bài toán tối ưu hóa vật liệu.
Một bài học STEM được thiết kế tốt vì thế không nên dừng ở khâu chế tạo. Học sinh cần có cơ hội giải thích cách kiến thức hình học được áp dụng, nhận xét ưu nhược điểm và cân nhắc việc dùng vật liệu hiệu quả. Khi đánh giá cả quá trình lập luận, hợp tác và sản phẩm, giáo viên nhìn thấy năng lực ứng dụng rõ hơn so với chỉ chấm đáp án cuối cùng.
Gợi ý thiết kế bài dạy cho giáo viên Toán THCS
Chuyên đề cấp thành phố có sự tham dự của Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đỗ Duy Hưng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường An Biên Nguyễn Văn Thành, cùng cán bộ quản lý, tổ trưởng chuyên môn và giáo viên Toán THCS. Giá trị thiết thực của buổi sinh hoạt chuyên môn là gợi mở cho giáo viên cách xây dựng kế hoạch bài dạy STEM, giao nhiệm vụ học tập hiệu quả và đánh giá năng lực học sinh toàn diện.
Từ bài học về hình thoi và hình vuông, giáo viên có thể bắt đầu bằng một vấn đề cần giải quyết, xác định kiến thức toán học học sinh phải sử dụng, rồi thiết kế yêu cầu tạo sản phẩm và tiêu chí trình bày, kiểm chứng. Trình tự ấy giúp bài học gắn với thực tiễn mà vẫn giữ Toán học ở vị trí trung tâm. Dạy Toán STEM thuyết phục nhất khi học sinh có thể chỉ ra kiến thức nào đã giúp mình đưa ra giải pháp và vì sao giải pháp đó phù hợp.
Kết luận: biến công thức thành năng lực hành động
Chuyên đề tại Trường THCS Võ Thị Sáu cho thấy hình học THCS có thể bước ra khỏi trang vở khi học sinh được giao nhiệm vụ thiết kế, chế tạo và bảo vệ lựa chọn của mình. Bài học không chỉ giúp các em ôn tính chất hình thoi, hình vuông mà còn tập vận dụng, hợp tác và đánh giá kết quả. Với giáo viên, đây là lời nhắc rằng một kế hoạch STEM hiệu quả bắt đầu từ nhiệm vụ có ý nghĩa và kết thúc bằng việc học sinh giải thích được Toán học đã giúp các em giải quyết vấn đề ra sao.
