Khi hình học trở thành công cụ thiết kế
Dạy Toán theo định hướng STEM là cách tổ chức bài học để học sinh dùng kiến thức toán học giải quyết một nhiệm vụ thực tế, từ xác định yêu cầu và tính toán đến chế tạo, thử nghiệm sản phẩm. Cách học này đáng chú ý vì nó khiến câu hỏi “hình thoi có tính chất gì?” nối tiếp bằng một câu hỏi cụ thể hơn: “Tính chất ấy giúp tạo ra sản phẩm như thế nào?”. Chiều 28/10, Trường THCS Võ Thị Sáu, phường An Biên, Hải Phòng, tổ chức chuyên đề cấp thành phố về dạy Toán nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Trong tiết minh họa “Vận dụng tính chất hình thoi, hình vuông trong thiết kế sản phẩm STEM”, cô Đỗ Thị Quyên cùng học sinh lớp 8B1 đưa các khái niệm hình học ra khỏi trang sách. Đây là hướng đi thiết thực: Toán học có ý nghĩa lâu dài hơn khi học sinh phải dùng nó để đưa ra lựa chọn, chứ không chỉ ghi nhớ định nghĩa.
Từ đặc điểm hình học đến vật dụng Halloween
Bài học lấy chủ đề Halloween để giao cho học sinh thiết kế diều, hộp kẹo và đồ trang trí. Khi đo đạc, tạo hình, gấp ghép, các em vận dụng kiến thức về cạnh, góc, đường chéo, trục đối xứng và tâm đối xứng của hình thoi, hình vuông. Học sinh thiết kế sản phẩm không phải bằng cách chọn một hình cho đẹp rồi dừng lại, mà cần giải thích vì sao đặc điểm hình học phù hợp với cấu tạo mình muốn tạo ra. Quy trình làm việc gồm xác định yêu cầu, đề xuất phương án, chế tạo mẫu, thử nghiệm và trình bày cơ sở hình học của sản phẩm. Đó là điểm mạnh của Toán học thực tiễn: kiến thức không mất đi sau bài kiểm tra mà trở thành căn cứ để làm, đánh giá và điều chỉnh. Những chiếc diều hay hộp kẹo cũng giúp giáo viên nhìn thấy học sinh hiểu tính chất hình học đến đâu qua cách các em áp dụng.
Chuyên đề cấp thành phố mở rộng cách dạy
Chuyên đề tại THCS Võ Thị Sáu không chỉ giới thiệu một tiết dạy minh họa; đây còn là dịp để giáo viên Toán THCS trao đổi và chia sẻ kinh nghiệm tổ chức bài học theo định hướng STEM. Sự tham dự của lãnh đạo ngành giáo dục, cán bộ quản lý và giáo viên các trường trên địa bàn cho thấy cách tiếp cận này được đặt trong câu chuyện đổi mới dạy học rộng hơn. Nhà trường đã chỉ đạo tổ Khoa học tự nhiên xây dựng 17 chủ đề STEM để triển khai trong năm học 2026–2027. Con số ấy đáng chú ý không phải vì số lượng tự thân, mà vì nó gợi ra yêu cầu đưa trải nghiệm vào kế hoạch dạy học một cách có hệ thống. Với giáo dục STEM THCS, một chủ đề tốt cần gắn kiến thức trong chương trình với nhiệm vụ vừa sức, đồng thời tạo cơ hội để học sinh thử phương án, giải thích lựa chọn và học từ kết quả chưa đạt.
Sáng tạo cần đi cùng kiểm chứng
Giá trị của tiết học không dừng ở sản phẩm hoàn thiện. Hoạt động thiết kế và chế tạo còn rèn khả năng hợp tác, giao tiếp, thuyết trình, giải quyết vấn đề, sáng tạo và năng lực số. Học sinh có thể dùng công cụ trí tuệ nhân tạo để tìm kiếm thông tin, nhưng giáo viên lưu ý các em không phụ thuộc vào kết quả do công cụ đưa ra mà phải kiểm chứng bằng lập luận toán học. Đây là giới hạn cần thiết: công nghệ hỗ trợ tìm ý tưởng, còn độ đúng của kết luận phải được đánh giá bằng kiến thức và lý lẽ. Cách dạy Toán STEM vì thế đòi hỏi giáo viên thiết kế nhiệm vụ có mục tiêu rõ, còn học sinh phải chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Tiết học ở Võ Thị Sáu cho thấy hình học có thể là điểm khởi đầu cho quá trình sáng tạo có căn cứ. Khi học sinh vừa làm ra sản phẩm vừa giải thích được cấu trúc của nó, Toán học đã nối được bài học với đời sống.
