Nghiên cứu dài hạn gợi ý những lựa chọn đáng chú ý
Cá giàu omega-3 là nhóm cá béo cung cấp axit béo không bão hòa, trong đó có cá thu, cá hồi và cá mòi; nghiên cứu quan sát cho thấy nhóm này có thể liên quan đến nguy cơ tử vong thấp hơn ở một số người. Đây là gợi ý về lựa chọn thực phẩm, không phải lời hứa rằng ăn cá sẽ sống lâu hơn.
Nghiên cứu đăng trên một tạp chí dinh dưỡng đã phân tích dữ liệu của 90.944 người trưởng thành tại Nhật Bản, theo dõi trung bình 20,8 năm để xem xét mối liên hệ giữa lượng cá, hải sản và nguy cơ tử vong. Trong thời gian đó, 26.976 người tham gia tử vong. Quy mô lớn và thời gian theo dõi dài khiến kết quả đáng chú ý, nhưng bản chất quan sát của nghiên cứu đặt ra giới hạn quan trọng: kết quả không thể xác định rằng chính việc ăn cá đã tạo ra khác biệt.
Vì vậy, câu hỏi “ăn cá sống lâu” nên được hiểu thận trọng. Dữ liệu giúp nhận diện những kiểu ăn uống có liên hệ với kết quả sức khỏe, chứ không đủ để chỉ ra một thực phẩm riêng lẻ có thể kéo dài tuổi thọ.
Cá giàu omega-3 và cá, đột quỵ: kết quả khác nhau theo giới
Ở phụ nữ, ăn nhiều cá giàu omega-3 hơn có liên quan đến nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân, bệnh tim mạch và bệnh mạch máu não thấp hơn. Nhóm phụ nữ ăn nhiều nhất có nguy cơ tử vong do bệnh mạch máu não thấp hơn khoảng 19% so với nhóm ăn ít nhất. Bệnh mạch máu não bao gồm đột quỵ, nhưng con số này mô tả tử vong do bệnh chứ không đồng nghĩa nguy cơ mắc đột quỵ giảm tương ứng.
Ở nam giới, tổng lượng hải sản không cho thấy mối liên hệ rõ ràng với tử vong do mọi nguyên nhân. Tuy nhiên, tiêu thụ nhiều hải sản không ướp muối hơn có liên quan đến nguy cơ tử vong do bệnh mạch máu não thấp hơn; mối liên hệ hiện rõ hơn khi loại các sản phẩm hải sản ướp muối khỏi phân tích. Đây là lý do không nên gom mọi kết quả về cá và đột quỵ thành một thông điệp duy nhất cho tất cả mọi người.
Nhóm có mức tiêu thụ tương đối cao, khoảng 100 g hải sản mỗi ngày, ghi nhận nguy cơ tử vong thấp nhất ở phụ nữ, nhưng đây không phải mức ăn tối ưu đã được xác lập cho mọi người. Các khác biệt giữa nam và nữ cũng chưa được giải thích chắc chắn.
Hải sản không ướp muối có thể là điểm đáng lưu ý
Sự khác biệt giữa hải sản ướp muối và hải sản không ướp muối đáng được quan tâm, bởi lượng natri cao có thể góp phần làm tăng huyết áp, một yếu tố nguy cơ tim mạch và đột quỵ. Ở phụ nữ, ăn hải sản không ướp muối ở mức vừa phải cũng liên quan đến nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân và bệnh tim mạch thấp hơn.
Dù vậy, không thể kết luận natri là nguyên nhân trực tiếp tạo nên các khác biệt quan sát được. Hơn nữa, nhóm hải sản không ướp muối vẫn bao gồm một số sản phẩm đã qua chế biến, chẳng hạn cá ngừ đóng hộp; vì thế, nhãn phân loại trong nghiên cứu không đồng nghĩa mọi sản phẩm chế biến đều có tác động giống nhau.
Cách áp dụng hợp lý không phải là chạy theo một loại cá hay một con số tiêu thụ cụ thể. Có thể luân phiên cá thu, cá hồi, cá mòi và các loại cá phù hợp khác, đồng thời để ý lượng muối trong món ăn. Bằng chứng hiện có ủng hộ một lựa chọn ăn uống cân bằng hơn, không xác lập công thức phòng bệnh.
Cách ăn thực tế quan trọng hơn lời hứa về tuổi thọ
Hấp, luộc, nướng vừa chín hoặc nấu canh là những cách chế biến đáng ưu tiên; nên hạn chế chiên ngập dầu và thêm quá nhiều muối. Cá muối, cá khô mặn và đồ hộp có hàm lượng natri cao nên dùng vừa phải. Những điều chỉnh này thiết thực hơn việc xem một kết quả thống kê như chỉ dẫn chắc chắn để ngăn đột quỵ.
Nghiên cứu có lợi thế về số người tham gia và thời gian theo dõi dài, nhưng khẩu phần chỉ được đánh giá tại thời điểm ban đầu, trong khi thói quen ăn uống có thể thay đổi. Các yếu tố chưa được đo lường đầy đủ cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả. Do đó, đây là mối liên hệ thống kê, không phải bằng chứng xác nhận cá trực tiếp kéo dài tuổi thọ hoặc ngăn ngừa đột quỵ.
Kết luận đáng tin cậy nhất là cá giàu omega-3 và hải sản không ướp muối có thể là một phần hữu ích của chế độ ăn lành mạnh, nhưng không nên kỳ vọng chúng tự mình quyết định tuổi thọ. Hãy kết hợp cá với rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc và kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch.
