Giảm số môn thi là thay đổi về cách nhìn kỳ tuyển sinh
Thi tuyển sinh lớp 10 với hai môn là phương án Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất, theo đó thí sinh dự thi Toán và Ngữ văn thay vì ba môn như trước. Đây chưa phải quy định chính thức, nhưng gợi ra câu hỏi lớn hơn: kỳ thi nên phục vụ việc tiếp nhận học sinh hay trở thành mục tiêu chi phối cả quá trình học ở trung học cơ sở?
Bộ đưa đề xuất vào dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp giáo dục phổ thông, công bố ngày 23/10/2026 và lấy ý kiến đến hết ngày 1/11/2026. Theo Vụ trưởng Vụ Giáo dục Trung học Thái Văn Tài, giảm môn thi nhằm bớt áp lực, hướng đến giáo dục toàn diện và tránh vô tình định hướng học sinh chọn ngành nghề theo môn thi. Đó là một hướng điều chỉnh đáng cân nhắc: kỳ thi cần đánh giá học tập khi cần, chứ không nên thu hẹp việc học vào cuộc chạy đua ôn luyện.
Áp lực thi cử không dừng ở phòng thi
Với học sinh và gia đình, mỗi môn thi bổ sung thường kéo theo thêm thời gian ôn tập, sắp xếp lịch học và lo lắng về kết quả. Ôn luyện đồng thời nhiều môn trong thời gian dài có thể tạo gánh nặng về thời gian, tâm lý và chi phí học tập. Vì vậy, giảm từ ba môn xuống hai không chỉ là bớt một bài thi: nó có thể giúp học sinh phân bổ công sức ổn định hơn, thay vì dồn nguồn lực vào các môn được cho là quyết định cơ hội vào lớp 10.
Tuy nhiên, không nên xem số môn thi là thước đo duy nhất của áp lực. Nếu cạnh tranh chỗ học vẫn gay gắt, học thêm và luyện đề vẫn có thể tập trung vào Toán, Ngữ văn. Đề xuất chỉ phát huy ý nghĩa khi đi cùng kế hoạch tiếp nhận học sinh phù hợp với năng lực trường lớp, để việc giảm môn thi không biến thành một cuộc đua ngắn hơn nhưng căng thẳng tương tự.
Đừng để môn thi quyết định học sinh sẽ trở thành ai
Một hệ quả ít được chú ý của kỳ thi là cách nó gửi tín hiệu về môn học nào đáng đầu tư. Khi một môn được chọn làm môn thi, học sinh và phụ huynh dễ ưu tiên môn đó, còn những lĩnh vực khác bị xem nhẹ. Nếu lựa chọn môn thi lặp lại qua nhiều năm, học sinh có thể hiểu nhầm rằng năng lực cần thiết chỉ nằm ở vài môn, rồi để kết quả thi ảnh hưởng quá sớm đến sở thích và định hướng nghề nghiệp.
Ông Thái Văn Tài cảnh báo rằng quy định môn thi có thể vô hình trung hướng học sinh học theo môn thi, từ đó tác động đến lựa chọn nghề nghiệp. Đây là lý do giảm số môn cần đi cùng thông điệp rõ ràng: Toán và Ngữ văn là căn cứ tuyển sinh, không phải danh sách những môn duy nhất có giá trị. Giáo dục toàn diện đòi hỏi học sinh được khám phá năng lực, sở thích và kỹ năng ở nhiều lĩnh vực, thay vì chọn đường đi chỉ để thích ứng với một kỳ thi.
Tuyển sinh cần mở rộng cơ hội, không dựng thêm rào cản
Đề xuất xuất hiện trong bối cảnh khả năng tiếp nhận học sinh sau trung học cơ sở đang được mở rộng. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở được vào lớp 10 trên cả nước tăng từ khoảng 75% lên hơn 80%; một số địa phương đạt 95–97%. Khi nhiều nơi có thể tiếp nhận phần lớn học sinh, tổ chức kỳ thi cạnh tranh với nhiều môn ở mọi địa phương có thể không còn phù hợp. Dự thảo cho phép địa phương chọn xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp; nơi tổ chức thi sẽ áp dụng hai môn Toán và Ngữ văn.
Một số địa phương có thể xét tuyển học bạ mà không cần thi tuyển. Việc tinh giản môn thi cũng được kỳ vọng giảm khối lượng ra đề, coi thi, chấm thi và sử dụng cơ sở vật chất, đồng thời giúp học sinh chủ động kế hoạch học tập. Dẫu vậy, đây vẫn là phương án đang lấy ý kiến, chưa phải quy định chính thức áp dụng. Kết luận nên rõ ràng: thi hai môn chỉ là bước đi có ích nếu đi cùng việc bảo đảm chỗ học và giữ cho chương trình trung học cơ sở rộng hơn phạm vi đề thi.
