Hiện tượng du học sinh Việt quá hạn visa: hệ quả của một giấc mơ lệch hướng
Tình trạng du học sinh Việt Hàn Quốc quá hạn visa Hàn Quốc là hiện tượng nhiều người Việt sang học tiếng, cao đẳng, đại học rồi ở lại sau khi thị thực hết hạn, trở thành du học sinh bất hợp pháp, phản ánh sự lệch hướng giữa kỳ vọng đổi đời bằng con đường du học và thực tế cơ hội việc làm, chính sách nhập cư cùng năng lực chuẩn bị của từng cá nhân. Vấn đề này không còn là vài trường hợp cá biệt mà đã trở thành một xu hướng đáng lo, với những con số đủ lớn để buộc cả hai phía phải nhìn lại: Việt Nam đang xuất khẩu giấc mơ du học mà thiếu lộ trình, còn Hàn Quốc mở cửa thu hút sinh viên nhưng lại chưa xây được cầu nối vững chắc sang thị trường lao động.
Theo dữ liệu mới nhất từ Bộ Tư pháp Hàn Quốc, hơn 26.200 du học sinh Việt đã ở lại quá hạn visa, thuộc diện bất hợp pháp và là nhóm cao nhất trong các nước. Ở hệ cao đẳng–đại học (visa D-2), số người lưu trú bất hợp pháp vượt 9.900, trong đó du học sinh Việt Nam chiếm hơn 6.800 trường hợp, tương đương hơn 68% tổng số, cao gần 5 lần so với nhóm đứng thứ hai là Uzbekistan. Ở hệ học tiếng (visa D-4-1, D-4-7), người Việt tiếp tục dẫn đầu với hơn 19.400 trường hợp quá hạn, chiếm 89,4% toàn bộ nhóm này. Những con số này cho thấy đây không chỉ là câu chuyện cá nhân thiếu ý thức, mà là một vấn đề cấu trúc.
| Loại visa | Tổng quá hạn | Tỷ lệ du học sinh Việt |
|---|---|---|
| D-2 (cao đẳng, đại học, sau đại học) | Hơn 9.900 người | Hơn 6.800 người, trên 68% |
| D-4-1, D-4-7 (học tiếng) | Hơn 19.400 người Việt | Chiếm 89,4% tổng số |
Áp lực kinh tế và giấc mơ việc làm: vì sao nhiều người chọn ở lại bất hợp pháp?
Cốt lõi của làn sóng du học sinh bất hợp pháp là bài toán kinh tế: nhiều gia đình coi du học Hàn như một khoản đầu tư, kỳ vọng con cái nhanh chóng tìm được việc làm, thu nhập ổn định rồi hỗ trợ lại gia đình. Nhưng thực tế, cơ hội việc làm cho sinh viên quốc tế không theo kịp tốc độ tăng trưởng số lượng du học sinh. Khi chi phí học tập, sinh hoạt đã bỏ ra mà con đường việc làm chính thức bị thu hẹp, lựa chọn ở lại quá hạn visa Hàn Quốc để làm việc chui, nhận lương thấp nhưng đều đặn, trở thành phương án "cứu vãn" trong mắt nhiều người – dù đó là bước trượt dài về pháp lý và an toàn.
Khảo sát của một liên đoàn doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Hàn Quốc cho thấy 86,5% sinh viên nước ngoài muốn ở lại sau tốt nghiệp, nhưng trong gần 36.300 cử nhân quốc tế ra trường từ tháng 8/2023 đến tháng 2/2024, khoảng 43% đã rời khỏi Hàn Quốc, trong khi chưa đầy 5.000 người tìm được việc làm. Con số này nói thẳng rằng thị trường lao động không đủ chỗ cho làn sóng du học sinh. Với riêng người Việt – hiện là nhóm đông nhất, hơn 129.200 du học sinh, chiếm khoảng 35% tổng sinh viên quốc tế tại Hàn Quốc – áp lực cạnh tranh càng lớn. Nhiều người phải làm thêm không phép, hoặc khi visa sắp hết hạn mà chưa tìm được việc, họ chọn ở lại, chấp nhận trở thành du học sinh bất hợp pháp để tiếp tục bám trụ.
Lỗ hổng hệ thống: từ chính sách thu hút đến quản lý du học sinh Việt Hàn Quốc
Hàn Quốc đặt mục tiêu đón 300.000 sinh viên nước ngoài vào năm 2027 nhưng đã đạt và vượt con số này từ mùa hè 2025, với gần 367.700 sinh viên quốc tế tính đến tháng 9. Việc mở rộng cửa thu hút nhân lực quốc tế diễn ra nhanh hơn nhiều so với tốc độ điều chỉnh chính sách việc làm và quản lý cư trú. Thực trạng du học sinh Việt chiếm gần 90% số người quá hạn visa học tiếng cho thấy hệ thống tuyển sinh, giám sát và hỗ trợ đã không theo kịp thực tế. Các trường ngôn ngữ, công ty tư vấn du học và cả cơ quan quản lý phía Việt Nam đều hưởng lợi từ dòng người sang Hàn, nhưng lại thiếu cơ chế sàng lọc và định hướng rõ ràng về năng lực tiếng, kế hoạch học tập và lộ trình nghề nghiệp.
Theo một phó giáo sư tại một trường đại học quốc gia ở Hàn Quốc, nhiều du học sinh phải làm việc không phép hoặc gặp khó khăn khi chuyển sang visa lao động do quy định khắt khe, rào cản giấy tờ và khoảng cách ngôn ngữ. Ở chiều ngược lại, Việt Nam chưa có hệ thống theo dõi, cảnh báo và hỗ trợ đủ mạnh cho công dân đi du học, khiến việc lựa chọn trường, ngành, loại visa phần lớn dựa trên lời quảng cáo của các trung tâm. Hệ cao đẳng–đại học của Việt Nam tại Hàn Quốc chiếm gần 70% số người quá hạn visa, cho thấy nhiều bạn trẻ sang học bậc chính quy nhưng không có chiến lược dài hạn, dễ trượt sang trạng thái lưu trú bất hợp pháp khi gặp khó khăn.
Nghịch lý visa Hàn Quốc 10 năm và tương lai chính sách nhập cư
Trong khi số du học sinh bất hợp pháp tăng mạnh, Hàn Quốc lại đang mở rộng cơ hội cấp visa nhập cảnh nhiều lần, trong đó có loại visa Hàn Quốc 10 năm cho công dân Việt Nam. Với loại visa này, người được cấp có thể nhập cảnh nhiều lần và lưu trú tối đa 90 ngày mỗi lần, phù hợp nhu cầu du lịch, công tác hoặc thăm thân. Một nhóm đáng chú ý là công dân có hộ khẩu thường trú tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng trên một năm, có thể xin visa Đại đô thị thời hạn 10 năm. Ngoài ra, người làm việc trong các ngành chuyên môn như bác sĩ, luật sư, kế toán, giáo sư đại học hoặc tốt nghiệp đại học hệ bốn năm trở lên tại Hàn Quốc cũng có cơ hội tiếp cận loại thị thực này.
Song song đó, Bộ Tư pháp Hàn Quốc đã công bố các đề xuất cải cách chính sách thị thực nhằm hỗ trợ sinh viên quốc tế trong học tập, tìm việc và cư trú dài hạn. Các đề xuất gồm miễn chứng minh tài chính riêng cho một số sinh viên đạt yêu cầu tiếng Hàn, đơn giản hóa thủ tục làm thêm và mở rộng cơ hội chuyển từ visa du học sang visa lao động. Thời gian lưu trú theo diện D-10 dành cho người tìm việc sau tốt nghiệp dự kiến được phân loại từ 1–3 năm tùy trình độ tiếng Hàn và mức độ sẵn sàng làm việc. Hàn Quốc cũng dự kiến triển khai thị thực K-Tech Master Visa cho sinh viên quốc tế tốt nghiệp các chương trình thạc sĩ kỹ thuật chuyên ngành, tạo thêm lộ trình từ học tập sang việc làm và cư trú dài hạn. Nếu được thực thi nhất quán, những thay đổi này có thể giảm động cơ ở lại bất hợp pháp, nhưng chỉ hiệu quả khi đi cùng quản lý chặt và tư vấn minh bạch cho du học sinh Việt.
Kết luận: Du học không phải tấm vé một chiều sang cuộc sống bất hợp pháp
Việc du học sinh Việt chiếm tỷ lệ cao nhất trong nhóm quá hạn visa Hàn Quốc là lời cảnh báo rõ ràng: chúng ta đang xuất khẩu giấc mơ du học mà thiếu trách nhiệm với lộ trình của người trẻ. Khi gần 40% du học sinh Việt hệ học tiếng bị xác định lưu trú quá hạn, vấn đề không thể tiếp tục được giải thích bằng vài câu chuyện "ham việc làm thêm" hay "thiếu hiểu biết". Đó là hệ quả của một cấu trúc gồm tư vấn du học dễ dãi, kỳ vọng kinh tế quá lớn, chính sách việc làm hạn chế và quản lý nhập cư chưa đủ tinh chỉnh.
Muốn giảm số du học sinh bất hợp pháp, cả hai phía phải thay đổi. Hàn Quốc cần biến các đề xuất cải cách visa thành hành động cụ thể, tạo lộ trình rõ ràng từ học sang làm. Việt Nam cần siết lại thị trường tư vấn du học, yêu cầu minh bạch về tỷ lệ việc làm, rủi ro pháp lý và điều kiện chuyển đổi visa. Còn mỗi bạn trẻ, trước khi đặt chân sang Hàn, phải tự hỏi: mình đi du học để học gì, làm gì, và có chấp nhận đánh đổi tương lai bằng một cuộc sống luôn nơm nớp lo sợ kiểm tra giấy tờ hay không. Du học không phải tấm vé một chiều sang cuộc sống bất hợp pháp; nếu không chuẩn bị kỹ, nó dễ trở thành con đường vòng đầy rủi ro hơn là cơ hội đổi đời.
