Từ điểm đặt nhà máy đến đối tác phát triển công nghệ
FDI vào công nghiệp thế hệ mới là dòng vốn nước ngoài gắn với các lĩnh vực công nghệ cao, nghiên cứu và phát triển, năng lượng sạch cùng những hoạt động tạo giá trị vượt ra ngoài sản xuất truyền thống. Tại Hội nghị thượng đỉnh 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á lần đầu tổ chức ở TP.HCM ngày 3/11, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận nhấn mạnh định hướng ưu tiên AI, bán dẫn và tài chính quốc tế. Thông điệp đáng chú ý không nằm ở việc mời thêm vốn bằng mọi giá, mà ở yêu cầu nhà đầu tư nước ngoài tham gia sâu hơn vào hoạt động sản xuất: cùng nghiên cứu, sáng tạo công nghệ, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường. Việt Nam không nên hài lòng với vai trò nơi tiếp nhận dây chuyền hay tiêu thụ hàng hóa. Muốn nâng chất lượng FDI Việt Nam, phải biến hiện diện của doanh nghiệp quốc tế thành năng lực công nghệ và cơ hội liên kết cho doanh nghiệp trong nước.
Ưu tiên ngành mới phải đi cùng năng lực thực chất
Danh mục được kêu gọi đầu tư trải rộng từ AI, bán dẫn, điện tử, dữ liệu và hạ tầng số đến logistics hiện đại, công nghệ sinh học, vật liệu tiên tiến, năng lượng sạch, R&D và dịch vụ giá trị gia tăng cao. Đây là lựa chọn hợp lý khi chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, cạnh tranh công nghệ gay gắt hơn và tiêu chuẩn xanh, bền vững ngày càng phổ biến. Nhưng công bố danh mục ưu tiên mới chỉ là bước mở đầu. Sức hút lâu dài phụ thuộc vào khả năng kết nối nhân lực, hạ tầng, dữ liệu, năng lượng sạch và doanh nghiệp nội địa thành một hệ sinh thái có thể hỗ trợ nghiên cứu, sản xuất rồi thương mại hóa sản phẩm. Nếu thiếu những mắt xích đó, vốn công nghệ cao vẫn có thể chỉ vận hành như một ốc đảo, ít lan tỏa sang phần còn lại của nền kinh tế.
Doanh nghiệp Việt cần trở thành mắt xích, không chỉ là nhà cung ứng
Tín hiệu từ nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á cho thấy doanh nghiệp Việt đã hiện diện đáng kể trong bức tranh kinh doanh khu vực. Theo thông tin tại hội nghị, 72 doanh nghiệp Việt lọt vào nhóm này; lãnh đạo Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh doanh nghiệp trong nước có đóng góp đáng kể vào tăng trưởng doanh thu của khu vực. Đây là lợi thế để Việt Nam đặt kỳ vọng cao hơn vào liên kết với nhà đầu tư nước ngoài, thay vì chỉ tính số dự án hay quy mô sản xuất. Doanh nghiệp Việt cần có cơ hội tham gia thiết kế, nghiên cứu, phát triển sản phẩm và cung ứng các khâu có giá trị cao hơn. Ngược lại, nhà đầu tư cần cam kết hợp tác đủ sâu để hình thành năng lực tại chỗ. Khi hai phía cùng tham gia chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng toàn cầu, FDI mới có thể góp phần củng cố sức cạnh tranh của doanh nghiệp Đông Nam Á nói chung và doanh nghiệp Việt nói riêng.
Kiến tạo nền tảng đầu tư là phép thử tiếp theo
Chuyển từ thu hút vốn đơn thuần sang kiến tạo nền tảng đầu tư chiến lược là thay đổi cách Việt Nam tổ chức cuộc cạnh tranh FDI: từ ưu đãi theo địa giới hành chính sang phát triển cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Ý nghĩa của chuyển dịch này nằm ở khả năng tạo điều kiện để dự án mới gắn với năng lực nghiên cứu, doanh nghiệp nội địa và nguồn nhân lực, thay vì đứng riêng lẻ. Việt Nam đang hướng tới kết nối doanh nghiệp có vốn nước ngoài với doanh nghiệp trong nước, đồng thời phát triển logistics, dữ liệu, năng lượng sạch và nhân lực chất lượng cao. Kế hoạch còn mở rộng tới sự tham gia của các định chế tài chính, quỹ đầu tư đa quốc gia và tập đoàn công nghệ tài chính trong phát triển trung tâm tài chính quốc tế. Nghị quyết 10-NQ/TW xác định khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là bộ phận quan trọng của nền kinh tế, được khuyến khích phát triển lâu dài, bình đẳng và cạnh tranh lành mạnh. Thước đo thành công vì thế không chỉ là vốn vào bao nhiêu, mà là năng lực nào được hình thành sau mỗi khoản đầu tư.
