Vì sao trời lạnh gây thêm áp lực lên tim
Nguy cơ tim mạch khi trời rét là khả năng tăng huyết áp và xuất hiện biến cố như đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim khi cơ thể phản ứng với nhiệt độ thấp, nhất là ở người đã có bệnh nền. Trời lạnh khiến mạch máu co lại để giữ nhiệt, làm tăng sức cản khi tim bơm máu và khiến tim phải hoạt động nhiều hơn; huyết áp khi trời lạnh vì thế có thể tăng, đặc biệt nếu vốn kiểm soát chưa tốt. GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim Mạch, Bệnh viện 198, lưu ý cơ chế này làm tim chịu thêm gánh nặng. Với người có động mạch vành bị hẹp, gắng sức giữa trời lạnh có thể khiến cơ tim thiếu oxy, gây đau thắt ngực và làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim. Một nghiên cứu trên 1.694 bệnh nhân tại Đức ghi nhận nhiệt độ trung bình giảm 2,9 độ C trong 24 giờ có liên quan với khả năng nhồi máu não tăng khoảng 11%. Đây là lý do cần phòng ngừa chủ động, không hoảng sợ nhưng cũng không xem nhẹ.

Ai cần thận trọng và cách giữ ấm an toàn
Người cao tuổi, người tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành, suy tim, bệnh thận mạn hoặc từng bị đột quỵ cần đặc biệt chú ý trong mùa lạnh; người rung nhĩ phải duy trì thuốc chống đông nếu đã được bác sĩ chỉ định. Giữ ấm người cao tuổi nên bắt đầu từ đầu, cổ, ngực và bàn chân; hạn chế ra ngoài lúc rét đậm, tránh chuyển đột ngột từ phòng ấm ra trời lạnh. Nếu vận động, ưu tiên tập trong nhà hoặc đợi lúc trời ấm hơn, khởi động kỹ và tăng cường độ từ từ. Không dùng rượu bia để chống rét: cảm giác nóng bừng không ngăn mất nhiệt, còn có thể làm giảm khả năng nhận biết nguy hiểm. Tắm trong phòng đủ ấm, tránh gió lùa, dùng nước ấm dễ chịu rồi lau khô và mặc ấm ngay. Nước lạnh có thể gây co mạch mạnh, còn nước quá nóng có thể làm giãn mạch và khiến một số người chóng mặt hoặc tụt huyết áp.
An toàn trong sinh hoạt cũng quan trọng: người lớn tuổi nên có sàn phòng tắm chống trượt, điểm vịn và cách gọi trợ giúp thuận tiện. Khi thức dậy, chuyển từ nằm sang ngồi rồi đứng từ từ; ban đêm cần bật đèn, mặc thêm áo và đi dép chống trượt. Nếu chóng mặt khi đứng, hãy ngồi hoặc nằm ở chỗ an toàn thay vì cố đi tiếp.
Theo dõi huyết áp và dùng thuốc đúng chỉ định
Giữ ấm không thay thế việc kiểm soát bệnh nền. Người bệnh cần tiếp tục dùng thuốc huyết áp đúng chỉ định, kể cả khi thấy khỏe hoặc vài lần đo cho kết quả ổn định; tự ngừng, giảm liều hay uống thuốc của người khác có thể khiến huyết áp mất kiểm soát. Ngược lại, cũng không tự tăng liều chỉ vì một lần đo cao sau khi vừa ở ngoài trời lạnh. Huyết áp cao thường không có triệu chứng rõ, nên đừng đợi đau đầu hay chóng mặt mới đo. Có thể đo vào giờ cố định buổi sáng và tối, mỗi lần hai lượt cách nhau một phút, rồi ghi kết quả để trao đổi với bác sĩ. Trước khi đo, ngồi nghỉ ít nhất 5 phút; lưng tựa ghế, chân đặt trên sàn, cánh tay ngang tầm tim. Tránh hút thuốc, uống cà phê hoặc tập thể dục trong 30 phút trước đó. Nếu chỉ số liên tục khác thường, hãy liên hệ cơ sở điều trị.
Với phần lớn người đang điều trị, mục tiêu huyết áp thường dưới 130/80 mmHg nếu cơ thể dung nạp tốt; đây không phải ngưỡng áp dụng cứng nhắc cho tất cả mọi người. Hạ huyết áp quá mức cũng có thể gây rủi ro, vì vậy mục tiêu phù hợp cần được bác sĩ xác định. Người bệnh nên ăn giảm muối, kể cả muối trong nước mắm và thực phẩm chế biến sẵn; duy trì vận động vừa sức, ngủ đủ và tránh thuốc lá. Uống nước đều trong ngày, nhưng người suy tim hoặc bệnh thận cần theo đúng lượng dịch được hướng dẫn.

Nhận biết dấu hiệu cấp cứu và xử trí ngay
Trong câu chuyện trời rét đột quỵ, điều có thể quyết định kết quả là nhận ra dấu hiệu đột ngột và gọi cấp cứu, không chờ xem triệu chứng có tự hết hay không. Các dấu hiệu đột quỵ gồm méo miệng, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó hoặc không hiểu lời nói. Với nhồi máu cơ tim, cảnh báo thường là cảm giác đè nặng, bóp nghẹt hoặc khó chịu ở ngực, có thể lan đến tay, lưng, cổ hoặc hàm; đặc biệt đáng lo khi kèm khó thở, vã mồ hôi lạnh, choáng hoặc yếu bất thường. Khi nghi ngờ đột quỵ, gọi cấp cứu 115, để người bệnh nghỉ ở tư thế dễ chịu và không tự lái xe đến bệnh viện. Không tự xử trí bằng thuốc của người khác. Kết luận rất rõ: mùa lạnh làm tăng áp lực lên hệ tim mạch, nhưng giữ ấm, tuân thủ điều trị, theo dõi đúng cách và phản ứng nhanh trước dấu hiệu cảnh báo là những việc thiết thực nhất để bảo vệ người có bệnh nền.






