Hợp tác AI cần đi từ nghiên cứu đến ứng dụng
Hợp tác AI là việc hai bên cùng nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo bằng cách kết nối công nghệ, dữ liệu, nhân lực và tổ chức để tạo ra giải pháp có ích trong thực tế. Ngày 29/10/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo Việt Nam - Trung Quốc về Nghiên cứu và Ứng dụng AI tại Quảng Ninh, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026. Sự kiện quy tụ cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, với mục tiêu chia sẻ kinh nghiệm, kết nối nguồn lực và tìm hướng hợp tác mới.
Điểm đáng chú ý không chỉ là lời kêu gọi hợp tác, mà là cách tiếp cận rộng hơn một dự án công nghệ đơn lẻ. Việt Nam đang định hướng chuyển từ nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ sang gắn AI với chuyển đổi toàn diện quốc gia. Vì vậy, hợp tác chỉ có ý nghĩa nếu kết quả nghiên cứu được đưa vào sản phẩm, dịch vụ và những bài toán cụ thể, thay vì dừng ở hội thảo hay trao đổi chuyên gia.
Mô hình ngôn ngữ lớn và nghiên cứu chung là trọng tâm
Các đề xuất tập trung vào nghiên cứu công nghệ AI tiên tiến, phát triển mô hình ngôn ngữ lớn và thử nghiệm AI tác nhân. Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông mong muốn cùng đối tác phát triển giải pháp AI, lập nhóm nghiên cứu chuyên sâu về mô hình hiệu quả, tiêu chuẩn kỹ thuật và quản trị AI; phía Việt Nam cũng đề nghị tối ưu mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt. Đây là hướng đi thiết thực: mô hình hiểu tốt tiếng Việt và bối cảnh địa phương sẽ hữu ích hơn với người dùng so với việc chỉ chạy theo quy mô hay tính năng.
Ông Fan Bin đề xuất ba ưu tiên: đồng hành trong đổi mới sáng tạo mở, thu hẹp khoảng cách năng lực AI và phát triển AI vì lợi ích con người. Để biến các ưu tiên ấy thành nghiên cứu trí tuệ nhân tạo có kết quả, hai bên cần xác định bài toán chung, chia sẻ chuyên môn và bảo đảm khả năng kiểm chứng, kiểm soát mô hình. Mục tiêu không nên chỉ là tạo thêm mô hình, mà là làm ra công cụ phù hợp với nhu cầu của ngành và người dân.
Hạ tầng, dữ liệu và mã nguồn mở quyết định khả năng mở rộng
Hợp tác được đề xuất mở rộng từ nghiên cứu sang hạ tầng số, dữ liệu, mã nguồn mở và kết nối nguồn lực công nghệ, nhân lực giữa các cơ quan, trường học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Phía Quảng Tây đề xuất kết nối mạng cáp đất liền, cáp biển với năng lực tính toán và dữ liệu, thay vì xem đường truyền như một hạng mục tách biệt. Cách nhìn này có cơ sở: mô hình AI cần dữ liệu và năng lực tính toán để được huấn luyện, triển khai; thiếu một mắt xích, hợp tác dễ bị giới hạn ở thử nghiệm nhỏ.
Hạ tầng kết nối có thể tạo điều kiện cho những ứng dụng xuyên biên giới, nhưng chia sẻ dữ liệu cũng đòi hỏi quy tắc rõ ràng về quyền truy cập, bảo vệ thông tin và trách nhiệm khi xảy ra sai sót. Mã nguồn mở có thể giúp tăng khả năng tiếp cận và trao đổi kỹ thuật, song không thay thế được tiêu chuẩn chung hay cơ chế quản trị. Vì thế, hợp tác hiệu quả phải xây dựng niềm tin và quy định thực thi song song với kết nối công nghệ.
Đào tạo nhân lực và đưa AI vào đời sống
Đào tạo nhân lực AI và đưa ứng dụng vào thực tiễn là phần không thể tách rời của kế hoạch hợp tác. Các đề xuất nêu việc trao đổi chuyên gia, mở chương trình đào tạo chuyên sâu, kết nối doanh nghiệp với nhà khoa học, giảng viên và sinh viên để chuyển kết quả nghiên cứu thành lời giải cho nhu cầu thực tế. Quảng Tây cũng giới thiệu các đầu mối hợp tác nhằm kết nối nghiên cứu, ứng dụng và đào tạo nhân lực AI trong khu vực.
Lợi ích với người dân sẽ phụ thuộc vào những ứng dụng cụ thể: hai bên đề xuất tối ưu mô hình tiếng Việt và xây dựng kịch bản AI trong nông nghiệp, công nghiệp, văn hóa, du lịch, giáo dục và y tế. Quảng Tây cho biết mô hình chuyên ngành chống lừa đảo gắn với mức giảm 54,3% số vụ lừa đảo được báo cáo sau hai năm triển khai. Con số này gợi ra giá trị của AI khi giải quyết vấn đề rõ ràng, nhưng cũng nhấn mạnh nhu cầu đánh giá kết quả, chất lượng dữ liệu và khả năng áp dụng ở từng địa phương.
Kết luận, Việt Nam và Trung Quốc đã nêu một chương trình hợp tác rộng, từ mô hình ngôn ngữ lớn và nghiên cứu chung đến hạ tầng, dữ liệu, nhân lực và ứng dụng. Thước đo thành công không phải số sáng kiến được công bố, mà là công nghệ an toàn, phù hợp tiếng Việt, có người đủ năng lực vận hành và tạo ra cải thiện có thể kiểm chứng cho cộng đồng.
