Mục tiêu lớn cần được đo bằng năng lực thực chất
Ngành bán dẫn Việt Nam là hệ sinh thái gồm các doanh nghiệp, nhân lực, hạ tầng và hoạt động nghiên cứu tham gia thiết kế, sản xuất hoặc cung ứng cho chuỗi giá trị vi mạch. Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu đạt doanh thu bán dẫn trên 25 tỷ USD mỗi năm và có hơn 50.000 kỹ sư cùng nhân lực trình độ đại học trở lên. Đây là định hướng có cơ sở chính sách khi Nghị quyết 57 xác định bán dẫn là lĩnh vực ưu tiên, đồng thời nhấn mạnh phát triển nhân lực chất lượng cao. Nhưng mục tiêu doanh thu không thể được xem như kết quả tự động của làn sóng đầu tư. Thước đo quan trọng hơn là phần giá trị mà doanh nghiệp trong nước có thể đảm nhận và giữ lại. Nếu năng lực nội địa không theo kịp, con số mục tiêu sẽ ít nói lên chiều sâu của ngành.
Đầu tư quốc tế mở cửa, nhưng doanh nghiệp nội phải bước vào
Quy mô doanh nghiệp bán dẫn tại Việt Nam tăng từ khoảng 50 vào năm 2023 lên khoảng 100 hiện nay. Sự hiện diện của các tập đoàn quốc tế đem lại cơ hội hợp tác, chuyển giao công nghệ và kết nối chuỗi cung ứng; NIC cũng đang thu hút các đối tác như Nvidia, ASML, Coherent, Qualcomm, Samsung và SK đầu tư vào Việt Nam. Tuy nhiên, vốn và sự hiện diện của tập đoàn lớn không tự động tạo ra năng lực trong nước. Doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị công nghệ, nhân lực và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của khách hàng. Hướng đi thực tế không nhất thiết là tự làm một con chip hoàn chỉnh ngay từ đầu. Tập trung vào công đoạn phù hợp, tích lũy kinh nghiệm qua đơn hàng và quan hệ cung ứng có thể giúp doanh nghiệp tiến sâu hơn. Đầu tư bán dẫn chỉ tạo giá trị bền vững khi doanh nghiệp nội trở thành đối tác có năng lực, thay vì đứng ngoài chuỗi.
Hạ tầng và kỹ sư là điều kiện, không phải phần phụ
Bán dẫn đòi hỏi nguồn điện ổn định, chất lượng cao, nguồn nước và điều kiện kỹ thuật phù hợp cho nghiên cứu, sản xuất. Hạ tầng vì thế không thể được xử lý sau khi nhà đầu tư đã đến; quy hoạch năng lượng, nước siêu sạch và tái sử dụng nước cần đi trước nhu cầu. Cùng lúc, mục tiêu hơn 50.000 kỹ sư bán dẫn và nhân lực trình độ đại học trở lên đòi hỏi đào tạo gắn với phòng thí nghiệm, dự án và yêu cầu công việc thực tế. Một trung tâm đào tạo hay nghiên cứu chỉ có ý nghĩa khi tạo ra người có thể làm việc trong doanh nghiệp và giải quyết bài toán kỹ thuật cụ thể. Dự kiến cuối năm 2026, Trung tâm Nghiên cứu Đổi mới Sáng tạo Vi điện tử hợp tác với Viện Fraunhofer IMS sẽ được đưa vào vận hành. Đây là bước đáng chú ý, nhưng kết quả cần được đánh giá bằng năng lực nghiên cứu và nhân lực được hình thành.
Từ kết nối đến năng lực cạnh tranh trong nước
SEMIEXPO Việt Nam 2026 dự kiến diễn ra ngày 3 và 4/12 tại TP. Hồ Chí Minh, quy tụ khoảng 200 gian hàng với doanh nghiệp từ 12 quốc gia và vùng lãnh thổ. Chương trình Kết nối Nhà cung ứng là điểm đáng chú ý nếu giúp doanh nghiệp trong nước gặp đúng đối tác, hiểu yêu cầu kỹ thuật và chuyển cuộc gặp thành cơ hội tham gia chuỗi cung ứng. Dù vậy, sự kiện hay trung tâm nghiên cứu không thể thay thế quá trình nâng cấp dài hạn. Việt Nam cần gắn thu hút đầu tư với cam kết hợp tác thực chất, phát triển nhân lực có kỹ năng phù hợp và xây dựng hạ tầng đáng tin cậy. Mục tiêu doanh thu trên 25 tỷ USD mỗi năm chỉ khả thi khi những điều kiện ấy cùng tiến triển, còn mục tiêu nhân lực phải được tính bằng chất lượng và khả năng làm việc, không chỉ số lượng. Cơ hội quốc tế đang mở ra; phần việc quyết định là biến cơ hội ấy thành năng lực nội sinh.
