Tham vọng doanh thu cần nền tảng thực chất
Ngành bán dẫn là hệ sinh thái gồm các hoạt động thiết kế, nghiên cứu, sản xuất, đóng gói và kiểm thử vi mạch, đòi hỏi công nghệ chuyên sâu cùng nguồn lực ổn định. Mục tiêu của Việt Nam là đưa doanh thu bán dẫn vượt 25 tỷ USD mỗi năm vào năm 2030, đồng thời phát triển hơn 50.000 kỹ sư và nhân lực có trình độ đại học trở lên. Đây là một đích đến có sức nặng, nhưng con số doanh thu sẽ không tự thành hiện thực nhờ làn sóng đầu tư quốc tế. Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã xác định bán dẫn là lĩnh vực ưu tiên và nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nhân lực chất lượng cao. Điều đó tạo cơ sở chính sách cần thiết; phép thử nằm ở khả năng biến ưu tiên thành năng lực nghiên cứu, sản xuất và tham gia chuỗi cung ứng.
Tăng số doanh nghiệp chưa đồng nghĩa tăng năng lực
Số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bán dẫn tại Việt Nam tăng từ khoảng 50 vào năm 2023 lên khoảng 100, trong khi nhiều tập đoàn công nghệ quốc tế hiện diện ngày càng rõ hơn. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng quy mô hệ sinh thái không thể chỉ đo bằng số tên doanh nghiệp hay dự án được thu hút. NIC đang thúc đẩy kết nối với các đối tác như Nvidia, ASML, Coherent, Qualcomm, Samsung và SK, đồng thời mở cơ hội để doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi giá trị. Hướng đi thực tế không nhất thiết là tự làm trọn một con chip: doanh nghiệp có thể tập trung vào những công đoạn phù hợp với năng lực hiện có, rồi nâng dần yêu cầu công nghệ. Nếu thiếu năng lực thực thi và đối tác trong nước chỉ đứng ngoài các khâu tạo giá trị, mục tiêu doanh thu sẽ khó phản ánh sức mạnh nội sinh.
Hạ tầng và kỹ sư là điều kiện, không phải phần phụ
Bán dẫn cần nguồn điện lớn, chất lượng cao và ổn định, cùng nguồn nước siêu sạch và các giải pháp sử dụng tài nguyên hiệu quả. Vì thế, hạ tầng không thể được bổ sung sau khi nhà đầu tư đã chọn địa điểm; nó phải sẵn sàng và đồng bộ để hoạt động nghiên cứu, sản xuất không bị giới hạn. TP. Hồ Chí Minh và Becamex cho biết đã chuẩn bị năng lượng tái tạo, hệ thống cung cấp nước siêu sạch và tái sử dụng nước. Song song, nhân lực bán dẫn cần được đào tạo gắn với công việc chuyên môn, chứ không chỉ đạt một chỉ tiêu về số lượng. Mục tiêu hơn 50.000 kỹ sư bán dẫn và nhân lực trình độ đại học trở lên là phép thử lớn: cần cả chất lượng đào tạo, năng lực nghiên cứu và khả năng hấp thụ nhân sự của doanh nghiệp. Thiếu một trong các mắt xích này, đầu tư hạ tầng cũng khó chuyển thành năng lực ngành.
Từ kết nối đến năng lực triển khai
Các hoạt động kết nối có ý nghĩa khi đưa doanh nghiệp Việt Nam tới gần nhu cầu mua hàng và tiêu chuẩn của đối tác quốc tế. Hiệp hội Bán dẫn Đông Nam Á phối hợp với NIC, Bộ Tài chính tổ chức SEMIEXPO Việt Nam 2026, dự kiến diễn ra trong hai ngày 3 và 4/12 tại TP. Hồ Chí Minh. Chương trình Kết nối Nhà cung ứng được xác định là hoạt động trọng tâm, tạo cơ hội để doanh nghiệp gặp nhà mua hàng quốc tế và tìm hiểu khả năng hợp tác trong chuỗi cung ứng. Đây là bước cần thiết, nhưng hội chợ hay thỏa thuận kết nối không thay thế được năng lực giao hàng, công nghệ và nhân lực. Cuối năm 2026, Trung tâm Nghiên cứu Đổi mới Sáng tạo Vi điện tử, hợp tác với Viện Fraunhofer IMS của Đức, dự kiến đi vào hoạt động tại khu đô thị khoa học công nghệ phía Bắc thành phố. Giá trị của các sáng kiến này sẽ được đo bằng năng lực nghiên cứu và hợp tác thực chất mà chúng tạo ra.
Mục tiêu chỉ khả thi khi thu hẹp khoảng cách
Mục tiêu doanh thu bán dẫn trên 25 tỷ USD mỗi năm vào năm 2030 không phải điều bất khả thi, nhưng hiện vẫn là tham vọng phụ thuộc vào nhiều điều kiện cùng lúc. Việt Nam có cơ hội nhờ sự quan tâm của các tập đoàn quốc tế, số doanh nghiệp tăng và các kế hoạch xây dựng hạ tầng, nghiên cứu. Tuy nhiên, cơ hội chỉ trở thành kết quả khi doanh nghiệp trong nước có thể đảm nhận công đoạn cụ thể, nhân lực đáp ứng yêu cầu chuyên môn, còn điện, nước và cơ sở nghiên cứu đủ tin cậy. Vì vậy, thước đo tiến bộ không nên chỉ là số dự án hay số người được đào tạo, mà còn là mức độ tham gia thực chất của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng. Kết luận đáng lưu ý: mục tiêu năm 2030 có thể đạt được, nhưng chỉ khi năng lực triển khai theo kịp tốc độ của tham vọng.
