Vùng TOD không đồng nghĩa với diện giải tỏa
TOD là mô hình phát triển đô thị tập trung quanh các nhà ga giao thông công cộng, kết hợp mật độ xây dựng cao hơn với khả năng tiếp cận metro và đường sắt nhẹ thuận tiện. Vì vậy, nhà trong vùng TOD TP.HCM không mặc nhiên thuộc diện phải di dời: ranh giới nghiên cứu định hướng phát triển không phải danh sách nhà sẽ bị giải tỏa. Lo ngại này được nêu tại phiên thảo luận HĐND TP.HCM sáng 30-10, khi cử tri dọc tuyến Metro số 2, nhất là khu vực đường Trường Chinh và Cách Mạng Tháng Tám, băn khoăn nhà ở cùng cơ sở tôn giáo có bị ảnh hưởng hay không. Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Trương Trung Kiên cho biết thành phố đã xác định các tuyến đường sắt và vị trí nhà ga làm cơ sở khoanh vùng. Phạm vi nghiên cứu dự kiến khoảng 1.000 m tính từ tâm nhà ga, nhưng con số này không thể tự nó kết luận căn nhà nào phải đi. Việc di dời nhà ở chỉ có thể được xác định qua các bước quy hoạch tiếp theo.
Quy hoạch phân khu và chi tiết mới xác định phương án
Điều người dân cần theo dõi không chỉ là nhà mình nằm cách ga bao xa, mà là nội dung quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết khi được lập. Theo ông Trương Trung Kiên, cơ quan chức năng sẽ rà soát hiện trạng, đối chiếu định hướng phát triển để xác định khu vực cần phát triển mới và tập trung triển khai dự án. Vì vậy, chưa thể suy từ bản đồ khoanh vùng TOD ra kết luận giải tỏa cho từng hộ. Cách tiếp cận này phân biệt giữa khu vực cần tái cấu trúc để hình thành dự án mới và khu dân cư có thể tiếp tục tồn tại. Với nơi phù hợp, thành phố có thể xem xét giữ lại và chỉnh trang khu dân cư. Đó là điểm quan trọng: TOD đặt ra hướng phát triển quanh ga, nhưng phương án cụ thể phải tính đến hiện trạng và điều kiện của từng địa bàn, thay vì áp một kịch bản di dời đồng loạt.
Một căn nhà nằm trong phạm vi nghiên cứu TOD không đồng nghĩa với việc đương nhiên phải giải tỏa.
Điều người dân nên chờ và yêu cầu làm rõ
Khi quy hoạch tổng thể được phê duyệt, TP.HCM dự kiến công bố theo quy định, lập kế hoạch triển khai, xác định nguồn lực và phân công nhiệm vụ cho các địa phương, ưu tiên khu vực trọng điểm. Các quy hoạch cấp dưới và quy hoạch chuyên ngành sẽ được triển khai đồng bộ; Sở Quy hoạch - Kiến trúc cũng dự kiến phối hợp tổ chức hội thảo, tập huấn tại địa phương để giải thích cách làm và tiếp nhận ý kiến cơ sở. Đây là những bước cần thiết, nhưng công bố định hướng chung vẫn chưa đủ để giải tỏa băn khoăn của từng hộ. Người dân cần được thông tin rõ phạm vi từng đồ án, khu nào dự kiến phát triển mới, khu nào có thể giữ lại và chỉnh trang, cùng căn cứ xác định ảnh hưởng đến nhà ở. Với hộ có khả năng bị tác động, việc trao đổi theo địa bàn và theo phương án cụ thể sẽ hữu ích hơn suy đoán chỉ từ khoảng cách tới ga.
Kết luận: chờ bản đồ và phương án cụ thể, không suy diễn từ vùng TOD
Thông điệp hiện có không phải là cam kết mọi nhà trong vùng TOD sẽ được giữ lại, cũng không phải thông báo rằng cư dân sẽ bị di dời. Kết quả phụ thuộc vào rà soát hiện trạng, định hướng phát triển và quy hoạch phân khu, chi tiết ở từng khu vực. Cách hiểu thận trọng nhất lúc này là phân biệt phạm vi nghiên cứu với ranh dự án và phạm vi phải thu hồi, đồng thời chờ thông tin chính thức cho địa bàn mình. TOD chỉ có thể thuyết phục người dân khi lợi ích giao thông công cộng đi cùng quy hoạch minh bạch và giải đáp cụ thể về nhà ở. Thành phố cần làm rõ nơi nào phát triển mới, nơi nào có thể chỉnh trang, và cập nhật tiến độ để người dân biết khi nào có căn cứ đánh giá quyền lợi của mình. Với câu hỏi nhà trong vùng TOD có phải di dời hay không, câu trả lời đúng hiện nay là: chưa thể kết luận chỉ từ vị trí; quy hoạch chi tiết mới quyết định.
Trong một chương trình chỉnh trang riêng, TP.HCM đặt mục tiêu di dời 41.540 căn nhà trên và ven sông, kênh rạch giai đoạn 2026–2030, dự kiến qua 94 dự án. Đây là kế hoạch khác, không phải bằng chứng rằng nhà nằm trong vùng TOD sẽ bị giải tỏa.
