Điện khí hóa là trọng tâm của COP31
Điện khí hóa là quá trình thay thế các ứng dụng dùng nhiên liệu hóa thạch bằng điện, đồng thời chuyển hoạt động sản xuất điện sang những nguồn phát thải thấp để cắt giảm khí nhà kính. Đây là hướng đi được Thổ Nhĩ Kỳ đặt vào trung tâm chương trình nghị sự COP31, nhưng chỉ có ý nghĩa khí hậu nếu nguồn điện cũng sạch hơn. Hội nghị khí hậu lần thứ 31 khai mạc tại Antalya ngày 9/11/2026 và kéo dài đến ngày 20/11, với phái đoàn của gần 200 quốc gia đàm phán lộ trình chuyển đổi năng lượng. Mục tiêu của hội nghị không chỉ là đưa thêm thiết bị và hoạt động sang dùng điện; vấn đề quyết định là điện ấy đến từ đâu. Nếu thiếu điều kiện ràng buộc về nguồn cung, điện khí hóa có nguy cơ tạo cảm giác tiến bộ trong khi vẫn duy trì phát thải.
Sáng kiến Cam kết toàn cầu về điện khí hóa 35/35 hướng tới nâng tỷ trọng điện trong tổng nhu cầu năng lượng toàn cầu lên ít nhất 35% vào năm 2035, từ khoảng 20% hiện nay. Đây là một chỉ dấu có thể thúc đẩy chuyển dịch, nhưng không phải thước đo đầy đủ của giảm phát thải carbon. Điện sản xuất bằng than, dầu hoặc khí vẫn mang theo lượng phát thải đáng kể; bởi vậy, mục tiêu về tỷ trọng cần đi cùng lộ trình tăng điện tái tạo và giảm lệ thuộc nhiên liệu hóa thạch.
Thước đo không thể chỉ là tỷ trọng điện
Lý do thúc đẩy điện khí hóa rất rõ: nhiên liệu hóa thạch vẫn là nguồn gây phần lớn tác động làm nóng hành tinh. Tại COP31, các phái đoàn phải đối diện thực tế dầu, khí và than hiện chiếm 80% mức tiêu thụ năng lượng toàn cầu; nguồn năng lượng này cũng gây ra 75% hiệu ứng nhà kính làm tăng nhiệt độ Trái Đất. Nhưng lời kêu gọi dùng điện sẽ thiếu sức nặng nếu văn kiện cuối cùng không xác định điện cần được sản xuất từ nguồn phát thải thấp. Đây không phải tranh luận kỹ thuật nhỏ: nó quyết định việc điện khí hóa thay thế nhiên liệu hóa thạch hay chỉ chuyển việc đốt nhiên liệu từ thiết bị sang nhà máy điện.
Các nước đảo dễ tổn thương trước nước biển dâng muốn có lộ trình rõ ràng để giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch. Trong khi đó, một số nước sản xuất dầu khí, trong đó có Saudi Arabia, cho rằng các nguồn này vẫn có thể giữ vai trò nếu đi kèm công nghệ giảm hoặc thu giữ khí thải. Hai cách tiếp cận cho thấy COP31 phải giải quyết cả mục tiêu lẫn phương tiện: đặt đích nâng tỷ trọng điện là chưa đủ, nếu không thống nhất tiêu chuẩn phát thải và con đường chuyển đổi. Những ưu tiên khác như giảm methane, đô thị thích ứng, công nghiệp hóa xanh và thực hiện kế hoạch khí hậu quốc gia cũng cần gắn với kết quả giảm phát thải cụ thể.
Xung đột và AI thử thách cam kết khí hậu
Áp lực lên mục tiêu khí hậu không đến từ thiếu khẩu hiệu, mà từ các quyết định năng lượng trong khủng hoảng. Xung đột giữa Mỹ và Iran khiến các nước ráo riết tìm nguồn dầu, đồng thời đưa một số nhà máy nhiệt điện than trở lại hoạt động. Chiến tranh ở Ukraina và Trung Đông cũng góp phần tạo ra khủng hoảng năng lượng, khiến an ninh nguồn cung dễ lấn át cam kết giảm phát thải. Khi nhiên liệu hóa thạch được xem là phương án ứng phó trước mắt, lộ trình chuyển đổi dài hạn sẽ khó giữ được tính nhất quán.
AI bổ sung một sức ép khác: sự phát triển nhanh chóng của công nghệ này đẩy nhu cầu điện toàn cầu tăng, làm bài toán giảm phát thải khó hơn. Điều đó ảnh hưởng đến đời sống thường ngày không chỉ qua nhu cầu điện, mà còn qua rủi ro thời tiết cực đoan ngày càng thường xuyên và gây hậu quả nghiêm trọng hơn. Trong bối cảnh ấy, COP31 cần biến mục tiêu khí hậu thành lựa chọn thực tế cho hệ thống năng lượng: mở rộng điện sạch, thay vì để nhu cầu mới được đáp ứng bằng than, dầu và khí.
Kết quả cần được đo bằng nguồn điện sạch
COP31 còn thời gian đến ngày 20/11 để các phái đoàn gần 200 quốc gia đàm phán lộ trình chuyển đổi năng lượng. Thử thách với nước chủ nhà là đưa tham vọng điện khí hóa thành cam kết có thể kiểm chứng, thay vì dừng ở một con số về tỷ trọng tiêu thụ. Xung đột thúc đẩy nhu cầu bảo đảm nguồn cung, còn AI làm nhu cầu điện tăng nhanh; cả hai đều có thể khiến chính phủ quay lại với nhiên liệu hóa thạch nếu điện sạch không được mở rộng kịp thời.
Thông điệp nên rõ ràng: điện khí hóa chỉ là công cụ, không tự thân bảo đảm giảm phát thải carbon. Thành công của hội nghị phải được đánh giá qua việc các quốc gia có gắn mục tiêu 35% với nguồn điện phát thải thấp và lộ trình giảm nhiên liệu hóa thạch hay không. Nếu không, con số 35% sẽ đo mức độ điện hóa nền kinh tế, chứ không chứng minh hành tinh đang được bảo vệ tốt hơn.
