Vốn có thêm cửa, nhưng hồ sơ phải đáng tin
Minh bạch tài chính là việc ghi nhận và trình bày nhất quán doanh thu, chi phí, công nợ và dòng tiền để ngân hàng có thể kiểm chứng hoạt động kinh doanh cũng như đánh giá khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Đây không còn là việc chỉ làm cho đủ thủ tục khi cần vay; với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đó là một phần của năng lực tiếp cận vốn.
Tín dụng đang tăng, nhưng cơ hội chung không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều dễ vay. Theo ông Đào Văn Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo Thống kê, Ngân hàng Nhà nước, đến ngày 26/10/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt 20.815,94 nghìn tỷ đồng, tăng 11,94% so với cuối năm trước. Riêng khu vực SME có dư nợ trên 4,1 triệu tỷ đồng, tăng 12,4% so với cuối năm 2025 và chiếm khoảng 20% tổng dư nợ nền kinh tế. Những con số này cho thấy ngân hàng đã dành nguồn lực đáng kể; việc doanh nghiệp có thể chứng minh mình sử dụng vốn hiệu quả vẫn là câu hỏi quyết định ở từng hồ sơ.
Tại phiên thảo luận ở Quốc hội ngày 31/10, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn nêu các trở ngại gồm quy mô vốn nhỏ, sức chống chịu hạn chế, phương án kinh doanh biến động và thông tin tài chính chưa minh bạch. Vì vậy, giảm lãi suất hay đơn giản hóa thủ tục là chưa đủ nếu ngân hàng không thể xác định dòng tiền doanh nghiệp có trả được nợ hay không.
Cho vay theo doanh thu mở cơ hội, không xóa yêu cầu chứng minh
Các ngân hàng đang mở rộng thẩm định dựa trên doanh thu và dữ liệu, tạo thêm lối vào cho doanh nghiệp kinh doanh thực chất nhưng thiếu tài sản bảo đảm. NHNN cũng chỉ đạo rà soát thủ tục, đẩy mạnh chuyển đổi số và định hướng tín dụng vào sản xuất, kinh doanh. Trong tổng dư nợ tín dụng hơn 20,879 triệu tỷ đồng được nêu tại Quốc hội, 77,44% dành cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Kết quả tại MB minh họa rõ thay đổi này: hơn 4.000 doanh nghiệp đã tiếp cận các mô hình đánh giá mới, với hơn 3.500 tỷ đồng được giải ngân theo phương thức không yêu cầu tài sản bảo đảm, dựa trên doanh thu và dữ liệu. Với một số SME, thời gian từ đề xuất đến giải ngân được rút xuống khoảng ba ngày. Đây là tín hiệu đáng mừng, nhưng không phải lời hứa rằng hồ sơ nào cũng được duyệt nhanh. Khi tài sản bảo đảm bớt giữ vai trò độc tôn, dữ liệu về hoạt động kinh doanh càng phải đủ đầy, đồng nhất và có thể kiểm tra.
Trong tháng 8/2026, NHNN chỉ đạo các ngân hàng thương mại triển khai chương trình tín dụng hướng đến SME và các lĩnh vực được xác định là động lực tăng trưởng. Từ bốn ngân hàng thương mại nhà nước đăng ký quy mô 220 nghìn tỷ đồng, đã có 19 ngân hàng công bố chương trình, sản phẩm ưu đãi với quy mô trên 407 nghìn tỷ đồng. Nguồn vốn và kênh vay có thể mở rộng; doanh nghiệp vẫn cần đưa ra bằng chứng thuyết phục về năng lực trả nợ.
Báo cáo tài chính phải kể cùng một câu chuyện
Một trong những trở ngại lớn nhất không phải thiếu biểu mẫu, mà là sổ sách không phản ánh cùng một thực tế. Thống đốc Phạm Đức Ấn cảnh báo tình trạng doanh nghiệp dùng hai hệ thống bảng cân đối kế toán khác nhau: một phục vụ kê khai thuế, một cung cấp cho ngân hàng khi xin vay. Cách làm này làm suy giảm độ tin cậy của hồ sơ và khiến tổ chức tín dụng khó đánh giá sức khỏe tài chính.
Báo cáo tài chính không chỉ hoàn thành nghĩa vụ kế toán, thuế; đó còn là căn cứ để ngân hàng xem xét năng lực hoạt động, hiệu quả kinh doanh và khả năng trả nợ. Doanh thu, chi phí, công nợ và dòng tiền doanh nghiệp cần được phản ánh đầy đủ, nhất quán. Nếu doanh thu trên báo cáo không khớp với giao dịch, hoặc công nợ và nghĩa vụ trả nợ bị bỏ sót, ngân hàng khó xác định doanh nghiệp tạo tiền từ đâu và có thể trả nợ khi nào.
Khi dữ liệu được cập nhật thường xuyên và thống nhất, hồ sơ vay vốn có cơ sở rõ ràng hơn, đồng thời giúp doanh nghiệp nhận diện sớm những mất cân đối trong hoạt động. Nói cách khác, minh bạch không chỉ giúp đáp ứng thẩm định; nó còn là công cụ quản trị để người điều hành biết dòng tiền đang bị mắc ở tồn kho, khoản phải thu hay chi phí.
Quản trị minh bạch là việc làm trước khi cần vay
Doanh nghiệp không nên đợi đến lúc thiếu vốn mới chuẩn hóa sổ sách. Hãy duy trì một hệ thống ghi nhận thống nhất, đối chiếu số liệu kế toán với giao dịch thực tế, theo dõi công nợ và lập dự báo dòng tiền gắn với lịch trả nợ. Khi đề nghị vay, phương án kinh doanh cần cho thấy vốn sẽ được dùng vào đâu, nguồn thu nào tạo ra tiền trả nợ và doanh nghiệp ứng phó thế nào nếu doanh thu biến động. Đây là những việc cụ thể giúp ngân hàng thẩm định thay vì phải suy đoán.
MB cho biết đang triển khai bốn hướng: số hóa quy trình, cho vay dựa trên doanh thu và dữ liệu, thiết kế sản phẩm theo ngành nghề hoặc chuỗi cung ứng, và dành gói tín dụng ưu đãi cho lĩnh vực ưu tiên. Các phương thức này cho thấy doanh nghiệp có thể tiếp cận nhiều kênh tín dụng hơn, nhưng điều kiện nền tảng vẫn là thông tin đủ tin cậy để ngân hàng đánh giá rủi ro.
Kết luận rất rõ: vay vốn SME ngày càng không chỉ phụ thuộc vào tài sản thế chấp, nhưng minh bạch tài chính cũng không thể thay thế một phương án kinh doanh khả thi. Doanh nghiệp ghi nhận trung thực, quản lý chặt dòng tiền và chứng minh được khả năng trả nợ sẽ có vị thế tốt hơn khi thẩm định, đồng thời xây dựng uy tín với đối tác và tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.
