Muốn khơi niềm say mê, trước hết phải mở lối đến lớp
Giáo viên vùng cao là những người vừa dạy kiến thức, vừa tìm cách tháo gỡ trở ngại đời sống và học tập để trẻ em có thể đến trường, ở lại lớp và tin vào khả năng của mình. Ở chân núi Ngọc Linh và tại Na Son, hành trình ấy hiện lên qua hai nhà giáo chọn sự kiên trì thay cho những giải pháp dễ dàng.
Thầy Võ Đăng Chín đã gắn bó hơn 26 năm với học trò vùng cao. Tốt nghiệp ngành Sử, từng làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh, thầy vẫn trở về với nghề dạy học: năm 2001, thầy thi tuyển công chức giáo dục và nhận nhiệm vụ tại Trường PTCS Trà Mai, khi ấy thuộc huyện Trà My, tỉnh Quảng Nam. Những ngày đầu, đường sá cách trở, sinh hoạt thiếu thốn; mùa mưa lũ, thầy có khi ở lại với học trò suốt nhiều tuần. Cô Trần Thị Hiếu cũng đã dành hơn 15 năm đồng hành cùng giáo dục vùng cao Na Son.
Câu chuyện của họ nhắc rằng hứng thú học tập không thể được đòi hỏi từ trẻ khi những điều kiện căn bản vẫn còn thiếu. Muốn các em bước tiếp, người thầy phải hiện diện trong đời sống thường ngày, hiểu những gì đang cản đường và cùng tìm cách tháo gỡ.

Thầy Chín: đưa học trò về gần hơn với cơ hội học tập
Với học sinh vùng khó, khoảng cách đến trường không chỉ được đo bằng con đường rừng. Thiếu bữa ăn đủ chất, áo ấm hay đồ dùng học tập cũng có thể khiến việc học chông chênh. Thầy Chín hiểu rằng giữ học trò ở lại trường phải bắt đầu từ những nhu cầu thiết thực ấy: khi quản lý bán trú, thầy vận động hỗ trợ để bữa ăn có thêm thịt, cá, thay cho những bữa cơm thường chỉ có mắm và rau mang từ nhà.
Năm 2020, khi làm Hiệu trưởng Trường PTDTBT TH&THCS Trà Nam, thầy trăn trở trước những điểm trường lẻ xa trung tâm; có nơi phải đi bộ hơn hai giờ qua đường rừng. Thầy đề xuất đưa học sinh về học và sinh hoạt tại trường chính, dù biết thay đổi ấy sẽ làm xáo trộn nếp quen của nhiều gia đình. Ban giám hiệu đến từng nhà, từng nóc làng giải thích, lắng nghe ý kiến phụ huynh và cùng địa phương vận động đồng thuận.
Nhà trường bổ sung chỗ ở, chỉnh trang khu nội trú và phối hợp với phụ huynh chăm sóc học sinh. Vườn rau, đàn gà vịt góp phần cải thiện bữa ăn; việc học có điều kiện nền nếp hơn. Theo thầy Chín, điều đáng mừng là học sinh không còn bỏ học sau những đợt nghỉ dài, còn học sinh lớp 1 có điều kiện học đọc, học viết bài bản hơn.
Cô Hiếu: đổi mới từ từng tiết học, từng học sinh
Ở Na Son, hơn 97% học sinh là người dân tộc thiểu số và khoảng 75% ăn ở bán trú tại trường. Trong hoàn cảnh đó, đứng lớp không thể chỉ là truyền đạt kiến thức: giáo viên cần theo sát từng em, từ điều kiện sống đến khả năng tiếp thu. Cô Trần Thị Hiếu, Tổ trưởng chuyên môn khối 3, chú ý đặc biệt đến học sinh học lực còn hạn chế, có hoàn cảnh khó khăn hoặc ở bán trú; cô tìm hiểu tâm lý, năng lực để chọn cách hướng dẫn phù hợp, đồng thời thường xuyên phối hợp với phụ huynh để động viên các em đến lớp.
Cách đổi mới phương pháp dạy của cô không nằm ở khẩu hiệu mà ở việc thay đổi hoạt động trong lớp: tăng tương tác, khuyến khích học sinh trao đổi, thực hành và vận dụng kiến thức vào cuộc sống. Cô còn đưa trải nghiệm và tìm hiểu văn hóa dân tộc vào quá trình học, giúp các em rèn ngôn ngữ, kỹ năng sống và sự tự tin.
Cô Hiếu đã nghiên cứu, xây dựng và áp dụng 11 sáng kiến kinh nghiệm, trong đó có cách dạy phép nhân, phép chia cho học sinh lớp 3 còn yếu, rèn giải toán có lời văn và tạo hứng thú học Toán qua hoạt động mở đầu. Nhiều năm liền, học sinh của cô đạt giải trong các cuộc thi viết chữ đẹp và Trạng nguyên tiếng Việt. Những kết quả ấy đáng quý vì phản ánh nỗ lực giúp học trò chủ động hơn, chứ không chỉ là thành tích.

Bền bỉ là cách truyền cảm hứng có sức lan tỏa
Hai nhà giáo chọn những điểm bắt đầu khác nhau nhưng gặp nhau ở một nguyên tắc: muốn truyền cảm hứng học tập, trước hết phải làm cho việc học trở nên có thể và có ý nghĩa với từng em. Thầy Chín tìm cách đưa học sinh khỏi những điểm trường quá cách trở, chăm lo điều kiện bán trú; cô Hiếu điều chỉnh bài học để trẻ rụt rè, tiếp thu chậm vẫn có cơ hội tham gia và tiến bộ.
Sự tận tâm ấy không nên được hiểu là thay thế trách nhiệm của gia đình hay cộng đồng. Chính việc thầy Chín đến vận động phụ huynh và cô Hiếu thường xuyên phối hợp với cha mẹ học sinh cho thấy giáo dục vùng cao cần sự đồng hành rộng hơn, bắt đầu bằng niềm tin giữa nhà trường và cộng đồng.
Điều hai câu chuyện khẳng định là đổi mới không nhất thiết phải ồn ào: có thể là thêm một bữa ăn đủ sức nuôi trẻ, một lớp học được tổ chức phù hợp hơn, hay một cách khích lệ khiến học sinh dám phát biểu. Khi người thầy kiên trì mở những cánh cửa ấy, học trò không chỉ có thêm cơ hội học kiến thức mà còn học cách tin vào chính mình.

Kết luận: mở đường cho từng em là thành quả lớn nhất
Thầy Võ Đăng Chín và cô Trần Thị Hiếu cho thấy giáo dục vùng cao không thể chỉ trông chờ vào bài giảng hay lòng nhiệt tình riêng lẻ. Sự tận tụy cần đi cùng hành động cụ thể, còn đổi mới cần bắt đầu từ những trở ngại học sinh đang đối mặt. Bằng cách chăm lo điều kiện đến trường và khơi gợi hứng thú trong từng tiết học, hai nhà giáo đang góp phần mở lối cho học sinh vùng khó tiếp tục học tập, trưởng thành và tự tin khám phá những điều mới.







