Giáo dục bắt buộc được quy định rõ hơn
Giáo dục bắt buộc là việc công dân trong độ tuổi luật định phải học để đạt trình độ giáo dục tối thiểu theo quy định, với điều kiện thực hiện do Nhà nước bảo đảm. Từ ngày 1/11, Nghị định 353/2026/NĐ-CP cụ thể hóa trách nhiệm của Nhà nước, gia đình, công dân và cơ sở giáo dục trong việc bảo đảm quyền học tập; đồng thời quy định hỗ trợ người học, điều kiện triển khai và trách nhiệm quản lý. Điểm quan trọng là quy định mới dành riêng một chương cho giáo dục bắt buộc ở tiểu học và THCS, thay vì dùng cách gọi phổ cập giáo dục cho hai cấp học như nghị định trước. Đây không chỉ là thay đổi thuật ngữ: văn bản xác định rõ ai thuộc diện phải học và thế nào là hoàn thành nghĩa vụ, giúp gia đình và địa phương có căn cứ theo dõi cụ thể hơn.
Ở bậc tiểu học, diện giáo dục bắt buộc gồm trẻ từ 6 đến 14 tuổi chưa hoàn thành chương trình tiểu học. Ở bậc THCS, quy định áp dụng với thanh thiếu niên từ 11 đến 18 tuổi đã hoàn thành tiểu học nhưng chưa hoàn thành chương trình THCS. Hoàn thành giáo dục bắt buộc nghĩa là người học trong độ tuổi tương ứng đã hoàn thành cả chương trình tiểu học và THCS theo quy định. Nghị định cũng đặt mục tiêu huy động ít nhất 95% trẻ 5–6 tuổi đến lớp để địa phương được công nhận đạt chuẩn phổ cập mầm non; mức tối thiểu tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn là 90%. Gia đình nên kiểm tra tình trạng hoàn thành chương trình của con, nhất là khi trẻ học gián đoạn hoặc chuyển địa phương.
Theo dõi dữ liệu và quy trình thực hiện
Một thay đổi có ý nghĩa thực tế là hồ sơ, dữ liệu phổ cập và kết quả xác minh, công nhận giáo dục bắt buộc sẽ được tạo lập, cập nhật và quản lý trên môi trường số. Cách làm này có thể giúp việc đối chiếu thông tin thuận tiện hơn, nhưng gia đình vẫn cần chủ động kiểm tra dữ liệu học tập và tình trạng hoàn thành chương trình của con với nhà trường hoặc cơ quan giáo dục địa phương khi phát hiện sai lệch. Nghị định cũng thay thế Nghị định 20/2014/NĐ-CP và điều chỉnh một số nội dung liên quan đến Nghị định 277/2025/NĐ-CP. Vì vậy, phụ huynh nên hỏi rõ đầu mối tiếp nhận, cách cập nhật hồ sơ và giấy tờ cần cung cấp trong trường hợp thông tin điện tử chưa đầy đủ; không nên mặc định rằng dữ liệu tự động luôn chính xác.
Các gia đình có con trong độ tuổi quy định cần phân biệt nghĩa vụ học tập với mục tiêu phổ cập: giáo dục bắt buộc tập trung vào việc người học hoàn thành chương trình tối thiểu ở tiểu học và THCS, còn phổ cập mầm non trong nghị định này nhắm đến trẻ 5–6 tuổi. Nếu trẻ thuộc diện bắt buộc nhưng chưa hoàn tất cấp học, điều cần theo dõi là lộ trình trở lại học tập, việc ghi nhận kết quả và sự phối hợp giữa gia đình với trường học. Nghị định giao trách nhiệm cho nhiều bên, nên việc thực hiện không chỉ là chuyện của phụ huynh hay nhà trường riêng lẻ. Cách tiếp cận đáng hoan nghênh là quy định rõ đối tượng và số hóa quản lý; hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc dữ liệu đúng và người học được hỗ trợ để tiếp tục học.
Tuyển sinh nghề và học bổng có cách xét mới
Từ ngày 3/11, Thông tư 76/2026/TT-BGDĐT đổi cách tổ chức tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp: cơ sở đào tạo có thể mở một hoặc nhiều đợt mỗi năm, lựa chọn xét hồ sơ hoặc thi tuyển phù hợp với chương trình và điều kiện đào tạo. Đăng ký trực tuyến được khuyến khích, dữ liệu định danh điện tử có thể được sử dụng và thông báo trúng tuyển điện tử có giá trị như bản giấy. Với trình độ cao đẳng, trung cấp và trung học nghề, số nhập học thực tế không được vượt quá 120% chỉ tiêu đã quy định. Người học nên theo dõi lịch và phương thức tuyển sinh trực tiếp từ cơ sở đào tạo, đồng thời kiểm tra thông tin định danh trước khi đăng ký. Quy định tuyển sinh linh hoạt hơn không có nghĩa mọi trường đều tổ chức cùng lịch hoặc dùng cùng phương thức.
Từ ngày 10/11, Thông tư 80/2026/TT-BGDĐT quy định xét học bổng học sinh, sinh viên theo học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Việc xét dựa trên kết quả đầu vào: điểm Toán được kết hợp với hai điểm cao nhất trong các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học và tiếng Anh. Người học không phải nộp hồ sơ; dữ liệu được lấy từ các hệ thống thông tin liên quan, còn việc xét chọn và cấp học bổng được thực hiện định kỳ. Vì vậy, thí sinh nên bảo đảm thông tin tuyển sinh và kết quả đầu vào được cập nhật chính xác, thay vì chờ một đợt nhận hồ sơ riêng. Thông tư 78, cũng có hiệu lực từ ngày 10/11, điều chỉnh một số nội dung chương trình giáo dục thường xuyên ở các môn Lịch sử, Địa lý, Giáo dục kinh tế và pháp luật.
Hoạt động trường học phải dựa trên tự nguyện
Từ ngày 15/11, quy định về hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học nhấn mạnh một nguyên tắc cần được thực thi nghiêm: nhà trường không được ép buộc học sinh tham gia. Những hoạt động này phải dựa trên sự tự nguyện, phù hợp với sở thích, năng khiếu và định hướng phát triển cá nhân; trường chỉ tổ chức sau khi đã bảo đảm hoạt động chính khóa và hoạt động giáo dục tăng cường. Vì thế, phụ huynh nên hỏi rõ hoạt động nào là bắt buộc, hoạt động nào là theo nhu cầu, và cách nhà trường ghi nhận việc tham gia. Việc học sinh chọn không tham gia hoạt động tự nguyện không được biến thành căn cứ gây áp lực hay bất lợi cho em.
Một thay đổi khác liên quan đến phối hợp gia đình–nhà trường: từ ngày 15/11, họp phụ huynh không còn bắt buộc phải tổ chức ba lần mỗi năm học. Họp phụ huynh của lớp được tổ chức vào đầu năm học và các thời điểm trong năm khi cần thiết. Phụ huynh nên theo dõi thông báo cụ thể của trường, thay vì mặc định lịch họp cũ vẫn áp dụng. Nhìn tổng thể, các chính sách giáo dục tháng 11 vừa làm rõ trách nhiệm bảo đảm việc học bắt buộc, vừa mở rộng tính linh hoạt trong tuyển sinh và bảo vệ quyền lựa chọn của học sinh. Gia đình nên tập trung vào ba việc: xác nhận đúng diện học và tình trạng hoàn thành chương trình, kiểm tra dữ liệu hồ sơ, và phân biệt rõ yêu cầu bắt buộc với hoạt động tự nguyện.
