Đề xuất chuyển đổi gắn với mở rộng đô thị
Việc thành lập phường là bước chuyển đổi đơn vị hành chính nhằm tổ chức quản lý một khu vực theo đặc điểm và nhu cầu đô thị, đồng thời tạo nền tảng để đầu tư hạ tầng và phát triển dịch vụ phù hợp. Ngày 4/11, UBND tỉnh Gia Lai cho biết đã trình Chính phủ xem xét đề án thành lập năm phường Chư Sê, An Nhơn Tây, Phù Mỹ, Tây Sơn và Tuy Phước; trước đó, ngày 20/10, HĐND tỉnh đã thông qua chủ trương này. Đây không chỉ là đổi tên đơn vị: cả năm địa phương được đánh giá đáp ứng tiêu chuẩn, mỗi nơi có thế mạnh kinh tế riêng và có thể góp phần hình thành các trung tâm đô thị, sản xuất, dịch vụ. Theo đề án, Gia Lai lên phường ở năm địa bàn nhưng không mở rộng ranh giới hành chính: diện tích, dân số và địa giới hiện tại được giữ nguyên, số đơn vị cấp xã không tăng. Điểm đáng chờ đợi là việc chuyển đổi có giúp quy hoạch và đầu tư theo kịp tốc độ đô thị hóa hay không.
Chư Sê và Tây Sơn: nông sản, công nghiệp cùng hành lang giao thương
Chư Sê có lợi thế kết hợp nông nghiệp hàng hóa với vai trò đầu mối giao thông phía tây tỉnh. Xã có 69.135 người, trong đó 40.043 người sống ở khu vực đô thị, tương đương 57,92%; vị trí trên quốc lộ 14 và 25 giúp kết nối Tây Nguyên với Duyên hải miền Trung. Cà phê, hồ tiêu, cao su và cây ăn quả tạo nguồn nguyên liệu cho chế biến, thương mại và các chuỗi tiêu thụ. Tuy vậy, muốn biến tiềm năng du lịch tại thác Phú Cường, hồ Ia Pát và các làng văn hóa thành sinh kế, địa phương còn cần cải thiện đường tiếp cận, lưu trú và dịch vụ phụ trợ. Tây Sơn nổi bật hơn về cơ cấu kinh tế phi nông nghiệp: công nghiệp - xây dựng và thương mại - dịch vụ chiếm 93,12%, cao nhất trong năm địa phương. Nằm trên quốc lộ 19, xã có không gian phát triển công nghiệp và trung chuyển hàng hóa; quy hoạch gồm tám cụm công nghiệp, hai khu công nghiệp. Di sản phong trào Tây Sơn cùng các điểm đến lịch sử đem lại hướng phát triển du lịch riêng, nhưng cần kết nối thành sản phẩm đủ sức giữ chân du khách.
Tuy Phước, Phù Mỹ và An Nhơn Tây: lợi thế kết nối khác nhau
Tuy Phước có quy mô dân số đô thị lớn nhất trong nhóm: 51.671 người trên tổng số 78.615, tương đương 65,73%. Quốc lộ 1, quốc lộ 19, quốc lộ 19C, đường ven biển Cát Tiến - Diêm Vân và ga Diêu Trì tạo ưu thế kết nối với Quy Nhơn, cảng biển và các khu công nghiệp. Đây là nền tảng cho thương mại, logistics và du lịch gắn với đầm Thị Nại, Làng Sông, chợ Gò cùng nghệ thuật tuồng, bài chòi. Phù Mỹ lại hướng tới vai trò trung tâm dịch vụ phía đông: quốc lộ 1, đường sắt Bắc - Nam và tuyến nối cao tốc với khu công nghiệp, cảng biển tạo dư địa cho sản xuất, vận tải và logistics. An Nhơn Tây có dân số ít nhất, 21.095 người, nhưng lao động phi nông nghiệp chiếm 71,80%; xã kết nối quốc lộ 19, đường tỉnh 638 và cao tốc Bắc - Nam, đồng thời có thể phát triển dịch vụ, công nghiệp chất lượng cao và du lịch di sản, làng nghề. Ba địa phương cho thấy đô thị Gia Lai không chỉ mở rộng theo một mô hình duy nhất.
Đổi tên phường chưa đủ nếu thiếu đầu tư thực chất
Điểm chung của đề án là chuyển đổi hành chính không làm tăng số xã, phường, mà hướng tới cách tổ chức quản lý phù hợp hơn với các khu vực đang đô thị hóa. Nếu được thông qua, việc thành lập phường sẽ tạo cơ sở pháp lý để quản lý đô thị, đầu tư hạ tầng và khai thác tiềm năng địa phương. Điều đó có thể đem lại lợi ích thiết thực cho người dân khi giao thông, dịch vụ công và kết nối việc làm được cải thiện; nhưng tên gọi mới tự nó không bảo đảm những thay đổi ấy. Chư Sê còn cần hạ tầng du lịch, Phù Mỹ cần biến lợi thế công nghiệp và ven biển thành hoạt động kinh tế gắn kết, còn các trung tâm logistics phải đi cùng quy hoạch và dịch vụ phù hợp. Đề án hiện đã được trình Chính phủ xem xét, vì vậy bước tiếp theo là chờ quyết định và kế hoạch triển khai. Năm phường mới chỉ tạo dấu mốc mở rộng đô thị; kết quả cuối cùng phải được đo bằng chất lượng hạ tầng và cơ hội phát triển mà cư dân thực sự nhận được.
