Đất được bàn giao là điều kiện cần, không phải đích đến
Tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng là dự án đường sắt kết nối các địa phương phía Bắc, với đoạn qua Hải Phòng dài khoảng 104,7 km và đi qua 23 xã, phường, đặc khu. Mục tiêu bàn giao gần như toàn bộ mặt bằng trong vài tuần tới là cấp thiết, nhưng tiến độ xây dựng chỉ có ý nghĩa nếu song hành với chuẩn bị đội ngũ đủ năng lực khai thác.
Đến hết ngày 26/10/2026, Hải Phòng đã giải phóng mặt bằng 328,9/435,7 ha, tương đương 75%. Khoảng cách giữa tỷ lệ này với mục tiêu 97–98% trong tháng 11 cho thấy phần việc còn lại không nhỏ, nhất là đất ở, đất quốc phòng và khu vực có mồ mả. Ba địa phương An Hưng, An Lão và Hải An đã hoàn thành, nhưng kết quả cục bộ chưa đủ để bảo đảm tiến độ toàn tuyến.
Mốc tháng 11 tạo áp lực, ngày 15/12 là hạn chót
Phó chủ tịch UBND TP Hải Phòng Lê Trung Kiên yêu cầu các địa phương phấn đấu bàn giao 97–98% tổng diện tích trong tháng 11/2026. Thành phố đặt mục tiêu xử lý dứt điểm các trường hợp còn tồn đọng vào đầu tháng 12 và hoàn tất giải phóng mặt bằng trước ngày 15/12/2026.
Đây là lịch trình tham vọng khi các vướng mắc không chỉ nằm ở thủ tục mà còn liên quan đến hồ sơ địa chính, tập quán di chuyển mộ, mốc giới và đất xen kẹt giữa đường sắt với cao tốc Hà Nội – Hải Phòng. Chính quyền yêu cầu bàn giao ngay những phần đã đủ điều kiện, đồng thời hoàn thiện điện, nước tại khu tái định cư để người dân sớm nhận đất. Nếu khâu tái định cư chậm, sức ép tiến độ có thể chuyển thành bất đồng với cộng đồng bị ảnh hưởng.
Chi trả ở Gia Lộc cho thấy tiến độ phải gắn với quyền lợi dân
Ngày 4/11/2026, Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phối hợp với UBND xã Gia Lộc chi trả cho 92 hộ tại thôn Gia Khánh và Bình Đê. Đợt này liên quan hơn 20.900 m² đất, với tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ được phê duyệt hơn 13,6 tỷ đồng.
Khoản chi trả gồm bồi thường đất nông nghiệp, cây trồng, hỗ trợ chuyển đổi nghề và ổn định đời sống, sản xuất. Đây là bước cụ thể giúp người dân có đất, tài sản bị thu hồi bảo đảm quyền lợi và giúp công trường tiến gần hơn tới điều kiện triển khai. Nhưng một lần chi trả chưa thể đại diện cho toàn bộ trải nghiệm của người dân: chất lượng hạ tầng tái định cư và việc hoàn tất thủ tục đất đai cũng cần được theo sát. Với dự án quy mô lớn, tạo đồng thuận không thể chỉ dựa vào hạn chót bàn giao.
Từ năm 2027 phải đào tạo cho nhu cầu 3.840 người
Mặt bằng là bài toán trước mắt; nhân lực đường sắt mới là phép thử dài hạn. Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam dự kiến bắt đầu đào tạo từ đầu năm 2027 để đáp ứng nhu cầu 3.840 nhân sự vận hành, bảo trì vào năm 2035.
Các vị trí ưu tiên gồm lái tàu, điều độ chạy tàu, bảo dưỡng và sửa chữa; hệ thống hiện đại còn đòi hỏi kiến thức về điều khiển, tín hiệu, đầu máy, toa xe và phương tiện chuyên dụng. Đào tạo sớm là yêu cầu an toàn, bởi chuyên môn cần thời gian tích lũy và người lao động phải thực hành xử lý tình huống trước khi tuyến khai thác. Vì vậy, bàn giao mặt bằng đúng hạn và xây dựng chương trình học sát công nghệ phải được xem là hai đường găng song song. Hải Phòng có thể hoàn thành phần việc trên đất, nhưng thành công của đường sắt Hải Phòng chỉ trọn vẹn khi có người đủ năng lực vận hành.
