Nghị quyết 71 đi vào trường học từ quản lý đến lớp học
Đổi mới giáo dục là quá trình thay đổi cách quản lý, tổ chức dạy học và phân bổ điều kiện học tập để nâng chất lượng, thay vì chỉ ban hành chương trình hay phương pháp mới. Tại TP.HCM, Nghị quyết 71 đang được cụ thể hóa từ cấp thành phố đến phường, nhưng hiệu quả cuối cùng phải được đo bằng điều kiện học tập thực tế của học sinh.
Chiều 9/11, Đoàn giám sát số 401 của Ban Bí thư Trung ương Đảng, do ông Nguyễn Văn Chiến, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, làm trưởng đoàn, làm việc với Đảng ủy phường Sài Gòn về triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị. Cùng ngày, đoàn cũng làm việc với Ban Thường vụ Đảng ủy UBND TP.HCM, tập trung vào giáo dục phổ thông và ghi nhận cả kết quả lẫn khó khăn của thành phố.
Phường Sài Gòn đã cụ thể hóa nghị quyết bằng Chương trình hành động số 16-CTrHĐ/ĐU và kế hoạch tổ chức thực hiện. Các trường đổi mới phương pháp dạy học, tăng hoạt động trải nghiệm, giáo dục STEM, ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng học liệu số. Đây là hướng đi đúng: đổi mới chỉ có ý nghĩa khi chuyển thành thực hành trong lớp học, đồng thời đi cùng hỗ trợ sách giáo khoa và chăm lo học sinh khó khăn.
Thiếu giáo viên và phòng học là nút thắt không thể né
Những chuyển biến về quản lý chưa xóa được sức ép nguồn lực. TP.HCM còn thiếu 8.185 giáo viên so với định mức; đội ngũ mất cân đối giữa môn học và địa bàn, việc tuyển người cho môn đặc thù khó khăn, trong khi tỷ lệ giáo viên chuyển việc, nghỉ việc tăng. Phần lớn giáo viên dạy môn tích hợp được đào tạo đơn môn, khiến yêu cầu giảng dạy nhiều mạch kiến thức trở thành thách thức.
Áp lực cơ sở vật chất cũng hiện rõ qua khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng đáp ứng: toàn thành phố mới đạt 280 trên 300 phòng học mỗi 10.000 người trong độ tuổi đi học; 78 trong 168 xã, phường và đặc khu chưa đạt mục tiêu. Tỷ lệ học sinh trung học được học hai buổi mỗi ngày là 71,46%, còn thấp so với yêu cầu.
Ở phường Sài Gòn, mật độ dân cư cao và quỹ đất giáo dục hạn chế làm bài toán thêm khó. Một số trường thiếu diện tích, phòng học, phòng chức năng; công trình cũ, vướng kiến trúc và pháp lý nên cải tạo, nâng cấp không dễ. Đây không phải trở ngại phụ: thiếu phòng học và giáo viên trực tiếp thu hẹp lựa chọn học tập của học sinh, đồng thời khiến yêu cầu đổi mới chương trình khó triển khai đồng đều.
Thành phố có bước tiến, nhưng cần biến kế hoạch thành chỗ học
Bức tranh không chỉ có thiếu hụt. TP.HCM đã sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập, giảm 702 đơn vị mà không làm gián đoạn dạy học hay chế độ; chiến dịch thi đua “150 ngày đêm” đưa 1.027 phòng học mới vào sử dụng trước năm học. Thành phố còn chuyển đổi một số trụ sở dôi dư thành trường học và lập tổ công tác đầu tư giáo dục để xử lý vướng mắc về đất đai, quy hoạch, đầu tư, giải ngân.
Tuy vậy, số phòng học mới chưa đủ để kết luận bài toán đã được giải. Thành phố đặt mục tiêu đáp ứng nhu cầu trường lớp vào năm học 2027–2028, vừa xây trường mới vừa nâng chất lượng trường hiện hữu. Trọng tâm phải là thu hẹp chênh lệch giữa các khu vực, xử lý trường thiếu sân chơi, sân thể thao và công trình xuống cấp; nếu chỉ chạy theo số lượng, chất lượng đổi mới sẽ tiếp tục không đồng đều.
Đoàn giám sát cho biết sẽ tổng hợp khó khăn để nghiên cứu trong quá trình xây dựng báo cáo, đồng thời xem xét kiến nghị cấp có thẩm quyền giải pháp phù hợp. Các ý kiến từ địa phương cũng sẽ góp phần đánh giá toàn diện việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và đề xuất cơ chế, chính sách cần điều chỉnh.
Đổi mới phải được kiểm chứng bằng trải nghiệm của học sinh
Nút thắt của giáo dục TP.HCM nằm ở khoảng cách giữa mục tiêu đổi mới và điều kiện thực hiện: giáo viên thiếu, phân bổ chưa cân đối, trường lớp chịu áp lực đất đai và đầu tư, còn năng lực quản lý giáo dục cấp cơ sở chưa đồng đều. Những vấn đề ấy đòi hỏi phối hợp giữa chính sách nhân sự, quy hoạch trường lớp và tiến độ triển khai dự án, thay vì trông chờ riêng từng trường tự xoay xở.
Phường Sài Gòn cho thấy hướng đổi mới quản lý và dạy học có thể bắt đầu từ việc rà soát mạng lưới, kiện toàn đội ngũ, cải thiện cơ sở vật chất và mở rộng trải nghiệm, STEM, học liệu số. Nhưng các giải pháp tại chỗ chỉ phát huy nếu đi kèm hỗ trợ nhân lực và tháo gỡ vướng mắc pháp lý, đất đai ở cấp thành phố. Học sinh cần được bảo đảm không chỉ có sách và chỗ học, mà còn có điều kiện tiếp cận chương trình mới một cách bình đẳng.
Vì vậy, Nghị quyết 71 sẽ được kiểm chứng không phải bằng số kế hoạch đã ban hành, mà bằng việc lớp học có đủ giáo viên, trường có đủ không gian và chất lượng dạy học có bớt chênh lệch hay không. Đó mới là thước đo thuyết phục cho tiến trình đổi mới giáo dục.
