Tôn vinh pháp luật phải đi cùng khả năng thực thi
Ngày Pháp luật Việt Nam là dịp hằng năm tôn vinh Hiến pháp và pháp luật, đồng thời lan tỏa ý thức tuân thủ trong xã hội và khuyến khích biến nguyên tắc pháp quyền thành hành động cụ thể. Sáng 8/11, lễ hưởng ứng năm 2026 diễn ra tại trụ sở Bộ Tư pháp, với sự tham dự và chỉ đạo của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu. Qua 13 năm triển khai, sự kiện đã trở thành dấu mốc chính trị, pháp lý quan trọng; nhưng ý nghĩa của ngày này không thể chỉ đo bằng số buổi lễ hay thông điệp được nhắc lại. Thước đo đáng tin cậy hơn là pháp luật có được xây dựng rõ ràng, áp dụng nhất quán và bảo vệ quyền của người dân trong thực tế hay không. Vì vậy, chủ đề đổi mới tư duy xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật chạm đúng vấn đề cần giải quyết: đưa tinh thần thượng tôn pháp luật ra khỏi khẩu hiệu.
Khoảng cách giữa quy định và đời sống là phép thử
Tại buổi lễ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh rằng thượng tôn Hiến pháp và pháp luật không chỉ là thái độ tôn trọng: cần đánh giá bằng chất lượng từng quy định và hiệu quả của mỗi khâu tổ chức thực thi. Đây là cách đặt trọng tâm đúng, bởi một đạo luật dù có mục tiêu tiến bộ vẫn khó tạo chuyển biến nếu văn bản hướng dẫn chậm ban hành, cơ quan thực thi thiếu năng lực hoặc người dân không thể tiếp cận quyền của mình. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nêu khoảng cách giữa quy định và thực hiện, cũng như giữa thẩm quyền được giao với nguồn lực và năng lực đáp ứng. Nhận diện thẳng những bất cập ấy quan trọng hơn việc chỉ khẳng định quyết tâm. Nếu không xử lý được chúng, chủ trương tốt vẫn có thể mắc kẹt trước cửa cuộc sống.
Đổi mới xây dựng pháp luật, không bỏ quên khâu thi hành
Thông điệp đổi mới tư duy xây dựng pháp luật chuyển trọng tâm từ quản lý sang kiến tạo phát triển, đồng thời đặt người dân và doanh nghiệp ở vị trí trung tâm. Tuy nhiên, cải cách nội dung luật chỉ là một nửa công việc. Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đề nghị siết kỷ luật, kỷ cương trong xây dựng pháp luật và tạo chuyển biến căn bản trong tổ chức thi hành; Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cũng nhấn mạnh cần kiểm soát tính hợp hiến, thống nhất của dự án luật ngay từ lúc hình thành chính sách, rồi theo dõi sát việc ban hành văn bản hướng dẫn. Đáng chú ý, công tác theo dõi thi hành pháp luật cần phân biệt vướng mắc xuất phát từ chính sách với hạn chế trong khâu tổ chức thực hiện. Chỉ khi tìm đúng nguyên nhân, cơ quan chức năng mới có thể sửa đúng điểm nghẽn thay vì bổ sung quy định theo phản xạ.
Văn hóa thượng tôn pháp luật bắt đầu từ quyền được thực hiện
Ngày Pháp luật Việt Nam gắn với nỗ lực xây dựng văn hóa tôn trọng Hiến pháp và pháp luật trong toàn xã hội, nhưng văn hóa ấy không thể hình thành bằng tuyên truyền đơn chiều. Người dân cần hiểu quy định, tra cứu được thông tin và có khả năng thực hiện các quyền hiến định; doanh nghiệp cần một khuôn khổ nhất quán để tuân thủ và hoạt động. Tại sự kiện, yêu cầu truyền thông chính sách và phổ biến, giáo dục pháp luật được đặt cạnh nhiệm vụ nâng cao chất lượng văn bản. Việc tận dụng công nghệ số, dữ liệu và hỗ trợ người yếu thế, người dân ở vùng khó khăn cũng có ý nghĩa thiết thực: khả năng tiếp cận pháp luật không nên phụ thuộc vào nơi sinh sống hay điều kiện cá nhân. Khi quy định dễ hiểu, cơ chế thực thi đủ năng lực và quyền được bảo vệ trên thực tế, thượng tôn pháp luật mới trở thành nếp sống.
Lễ hưởng ứng năm 2026 đưa ra một tiêu chuẩn cần được giữ lại sau khi sự kiện khép lại: không đánh giá thành công bằng số lượng văn bản ban hành hay mức độ trang trọng của lời cam kết, mà bằng việc pháp luật có vận hành nhất quán và giải quyết được vướng mắc thực tế hay không. Đổi mới xây dựng pháp luật phải đi liền với trách nhiệm tổ chức thi hành, nguồn lực phù hợp và khả năng tiếp cận công bằng. Đó mới là con đường để tinh thần Ngày Pháp luật Việt Nam vượt khỏi một ngày kỷ niệm, trở thành văn hóa tôn trọng Hiến pháp và pháp luật trong đời sống thường ngày.
