Lắng nghe phải đi cùng phản hồi
Đối thoại với trẻ em là quá trình tạo điều kiện để các em nêu trải nghiệm, nguyện vọng và đề xuất với người có trách nhiệm, đồng thời nhận được câu trả lời hoặc hướng xử lý cụ thể. Giá trị của những diễn đàn này không nằm ở số lượng học sinh có mặt, mà ở việc tiếng nói của các em có được chuyển thành vấn đề cần xem xét hay không. Hai hình thức đang diễn ra ở quy mô khác nhau cho thấy trẻ có thể tham gia bằng nhiều cách: đại diện các tỉnh, thành thảo luận tại phiên họp giả định Quốc hội trẻ em, hoặc học sinh trực tiếp hỏi cơ quan chức năng ở địa phương. Cả hai đều mở ra cơ hội trình bày; để sự tham gia có ý nghĩa, ban tổ chức và cơ quan tiếp nhận cần lắng nghe, ghi nhận và phản hồi, thay vì xem phần phát biểu là thủ tục.
Diễn đàn quốc gia: chuẩn bị để tranh luận có căn cứ
Hội đồng Đội Trung ương đã chọn 300 đại biểu trẻ em tiêu biểu tham gia phiên họp giả định Quốc hội trẻ em lần thứ III. Các em được chia thành 10 tổ, mỗi tổ có 26–31 đại biểu đến từ 3–4 tỉnh, thành phố; cách tổ chức này tạo không gian để trao đổi và tổng hợp ý kiến thay vì chỉ dành chỗ cho vài phát biểu đơn lẻ. Phiên họp dự kiến diễn ra tại Hà Nội ngày 14–15/11, với chủ đề xây dựng môi trường số an toàn, thân thiện. Trước đó, đại biểu được tập huấn về vai trò của Quốc hội, tình hình địa phương, kỹ năng trình bày, lắng nghe và tranh luận; các địa phương dự kiến gặp mặt, tập huấn trước ngày 30/10. Sự chuẩn bị ấy quan trọng: trẻ cần kiến thức và kỹ năng để biến mối quan tâm thành đề xuất có căn cứ, còn người lớn cần tạo điều kiện để các em được nói bằng tiếng nói của mình.
Hội đồng Trẻ em đưa trải nghiệm số vào nghị sự
Tại Đồng Nai, Hội đồng Trẻ em tổ chức kỳ họp với chủ đề “Xây dựng môi trường số an toàn, thân thiện – Kiến tạo thế hệ công dân tương lai”. Thành viên chia sẻ tình huống bản thân hoặc bạn bè gặp khi dùng internet, mạng xã hội; nêu kỹ năng còn thiếu, hình thức hỗ trợ cần có và ý tưởng dùng công nghệ để học tập, sáng tạo, lan tỏa điều tích cực. Đây là cách đưa chủ đề lớn về an toàn mạng xuống gần đời sống học sinh: không chỉ nghe người lớn cảnh báo, các em còn được nói rõ điều gì khiến mình lo ngại và cần được hỗ trợ ra sao. Kỳ họp cũng có chuyên đề giúp nhận diện, phòng tránh nguy cơ trên mạng. Tuy nhiên, một buổi trao đổi chỉ tạo được niềm tin khi kiến nghị được ghi nhận đầy đủ, chuyển đến đúng cơ quan và có phản hồi. Chính yêu cầu đó khiến Hội đồng Trẻ em cần giữ vai trò cầu nối liên tục, chứ không chỉ tập hợp ý kiến trong một kỳ họp.
Ở phường, câu hỏi chạm thẳng vào đời sống
Trong một chương trình tại phường Hội Phú, 70 học sinh từ bốn trường tiểu học và trung học cơ sở nêu câu hỏi, kiến nghị về học tập, vui chơi, kỹ năng và bảo vệ trẻ em. Các em đề cập nhu cầu cải tạo khu vui chơi, tổ chức thể thao và trải nghiệm thực tế, tạo điều kiện học bơi, phòng chống đuối nước và hỗ trợ học sinh khó khăn. Danh sách mối lo còn gồm rác thải, thực phẩm không rõ nguồn gốc trước cổng trường, an toàn giao thông, bạo lực học đường và trên mạng, cùng việc bảo vệ thông tin cá nhân. Đại diện cơ quan chuyên môn và đại biểu HĐND phường đã trao đổi, giải đáp những nội dung thuộc lĩnh vực phụ trách, đồng thời tổng hợp vấn đề cần phối hợp xử lý. So với diễn đàn cấp quốc gia, đối thoại tại phường gần hơn với việc thường ngày và cho phép học sinh nêu vấn đề cụ thể. Lợi thế ấy chỉ thành kết quả nếu các nội dung được theo dõi đến bước giải quyết.
Từ phát biểu đến thay đổi cụ thể
Diễn đàn quốc gia có ưu thế kết nối đại diện nhiều địa phương, chuẩn bị kỹ nội dung và gom nhóm thảo luận; đối thoại ở phường lại giúp trẻ trình bày những việc gần trường lớp, khu vui chơi và sinh hoạt hằng ngày. Không nên coi hai mô hình là lựa chọn thay thế nhau: một bên mở rộng tầm nhìn và tiếng nói đại diện, bên kia tạo cơ hội phản ánh trực tiếp, sát nơi vấn đề phát sinh. Muốn trẻ em kiến nghị có sức nặng, người lớn cần nói rõ ý kiến nào đã được tiếp nhận, ai phụ trách xem xét và khi nào có cập nhật. Học sinh tại Hội Phú còn được hướng dẫn nhận biết nguy cơ, tìm sự hỗ trợ từ gia đình, nhà trường và cơ quan chức năng; ở cấp quốc gia, đại biểu được rèn kỹ năng để đề xuất giải pháp. Kết luận cần rõ ràng: lắng nghe trẻ không dừng ở việc trao micro, mà phải mở đường cho kiến nghị đi tới phản hồi và hành động.
