Di sản chỉ sống khi hiện diện trong đời sống
Chuỗi hoạt động văn hóa Kinh Bắc là chương trình cộng đồng kết hợp biểu diễn nghệ thuật, trưng bày di sản và trải nghiệm địa phương nhằm đưa truyền thống Bắc Ninh đến gần người dân và du khách. Dự kiến diễn ra từ ngày 18 đến 24/11/2026, chương trình hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, đồng thời nối tiếp các dấu mốc Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11 và Ngày Di sản văn hóa Việt Nam 23/11. Đây cũng là dịp kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, gắn với lời nhắc “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Điểm đáng chú ý không nằm ở số lượng tiết mục, mà ở cách đưa di sản Bắc Ninh ra khỏi không gian trưng bày để trở thành trải nghiệm chung. Khi người dân có cơ hội tham gia, văn hóa không còn là thứ chỉ được xem trong dịp lễ.
Từ sân khấu đến phố phường và mặt hồ
Chương trình nghệ thuật tổng hợp dự kiến diễn ra lúc 20 giờ ngày 23/11 tại Trung tâm Văn hóa - Triển lãm, phường Bắc Giang, kéo dài khoảng 90 phút. Quan họ, chèo, chầu văn, hát Then – đàn tính sẽ đứng cạnh violin, guitar và trình diễn trang phục các dân tộc; sự kết hợp này có thể mở thêm lối tiếp cận cho nhiều thế hệ nếu vẫn tôn trọng đặc trưng từng loại hình. Cùng ngày, quảng trường 3/2 và các tuyến phố trung tâm dự kiến có biểu diễn dân ca, dân vũ, trò chơi dân gian, trải nghiệm văn hóa, cùng sản phẩm OCOP, làng nghề và ẩm thực. Tại phường Kinh Bắc, điểm nhấn là hát Quan họ trên thuyền ở hồ Nguyên Phi Ỷ Lan vào tối 24/11. Những không gian mở như vậy khiến chương trình gần gũi hơn sân khấu đơn thuần, bởi người xem có thể gặp gỡ, tham gia và nối trải nghiệm văn hóa với nhịp sống địa phương.
Trưng bày để hiểu, trải nghiệm để gìn giữ
Từ ngày 18 đến 25/11, Bảo tàng Bắc Ninh và Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ dự kiến giới thiệu tranh Đông Hồ, di sản văn hóa các dân tộc và hoạt động giáo dục, trải nghiệm. Nghề làm tranh Đông Hồ đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp; vì vậy, cách trưng bày nên giúp công chúng hiểu cả giá trị lẫn yêu cầu gìn giữ, thay vì chỉ dừng ở hình ảnh đẹp. Thư viện Bắc Ninh dự kiến trưng bày sách, báo và tư liệu về lịch sử, văn hóa, con người địa phương từ ngày 21 đến 25/11. Các triển lãm tranh cổ động tại quảng trường 3/2 và Quảng trường Trung tâm Văn hóa Kinh Bắc bổ sung thêm điểm tiếp cận. Đây là phần cần thiết của chuỗi: trải nghiệm và tư liệu giúp di sản Bắc Ninh có chiều sâu, không bị giản lược thành tiết mục trình diễn.
Cộng đồng là chủ thể, không chỉ là khán giả
Giá trị bền lâu của chương trình phụ thuộc vào việc người dân có được tham gia hay không. Các xã, phường được định hướng tổ chức văn nghệ, thể thao quần chúng, trò chơi dân gian, giao lưu và giới thiệu nghề truyền thống, sản phẩm địa phương; mỗi nơi lựa chọn một giá trị đặc trưng để quảng bá và duy trì ít nhất một hoạt động hoặc mô hình sau chuỗi sự kiện. Khi nghệ nhân, câu lạc bộ và văn nghệ sĩ cùng góp sức, người dân có thể trình diễn, kể chuyện quê hương và trao truyền thực hành văn hóa cho thế hệ sau. Đây cũng là nền tảng thiết thực cho du lịch Bắc Ninh: sản phẩm làng nghề, OCOP và ẩm thực có sức hút hơn khi đi kèm câu chuyện về người làm nghề, nguyên liệu và kỹ thuật. Tuy nhiên, kết hợp di sản với du lịch không tự bảo đảm hiệu quả; trải nghiệm phải tôn trọng đặc trưng văn hóa và có sự tham gia thực chất của người gìn giữ di sản. Sau tuần lễ, câu lạc bộ và không gian thực hành cần tiếp tục hoạt động, nếu không sức lan tỏa sẽ chóng lắng xuống.
Bắc Ninh đang chọn hướng đi đáng khích lệ: nối biểu diễn, trưng bày và quảng bá du lịch với sinh hoạt cộng đồng để văn hóa Kinh Bắc hiện diện trong đời sống thường ngày. Thước đo thành công không chỉ là lượng người đến xem, mà còn là số người cùng tham gia và những hoạt động được duy trì sau ngày hội. Khi cộng đồng giữ vai trò chủ thể, di sản mới vừa được tôn vinh, vừa có cơ hội tiếp tục được thực hành và trao truyền.
