Bảo vệ dữ liệu phải bắt đầu từ mức độ rủi ro
Luật An ninh dữ liệu là khuôn khổ pháp lý nhằm xác định mức độ rủi ro đối với dữ liệu và đặt ra biện pháp bảo vệ tương ứng, đồng thời quy định quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các chủ thể liên quan. Sáng 4/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo luật; nhiều ý kiến tán thành hướng bảo vệ theo cấp độ rủi ro, xem đây là cách tiếp cận phù hợp để biện pháp an ninh tương xứng hơn với hậu quả có thể xảy ra.
Dự thảo mô tả năm cấp độ dựa trên hậu quả khi dữ liệu gặp sự cố hoặc bị xâm phạm. Điểm đáng chú ý là đánh giá rủi ro cần tập trung vào bản chất dữ liệu và tác động nếu dữ liệu bị lộ, sửa đổi hay mất, thay vì để nơi lưu trữ quyết định toàn bộ mức độ nhạy cảm. Cùng một hệ thống có thể chứa dữ liệu công khai lẫn dữ liệu nhạy cảm; ngược lại, một tập dữ liệu nhỏ vẫn có thể gây tổn hại lớn. Vì vậy, bảo vệ dữ liệu theo cấp độ chỉ có ý nghĩa khi tiêu chí phân loại rõ ràng và biện pháp bảo vệ được áp dụng sau khi rủi ro đã được nhận diện.

Khoảng trống nằm giữa các hệ thống
Đại biểu Trần Mạnh Huy, thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng, đề nghị bổ sung cơ chế nhận diện, phòng ngừa rủi ro liên ngành và xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức khi nguy cơ bắt nguồn từ sự phụ thuộc chung giữa nhiều hệ thống. Đây là điểm khó mà cách đánh giá riêng lẻ có thể bỏ sót: từng bệnh viện, ngân hàng hay cơ quan cung cấp dịch vụ công có thể đáp ứng yêu cầu của mình, nhưng nhiều nơi cùng dựa vào một nền tảng hoặc nhà cung cấp. Nếu mắt xích chung gặp sự cố, dịch vụ thiết yếu có thể gián đoạn đồng thời.
Bởi vậy, trách nhiệm liên ngành không thể dừng ở việc mỗi đơn vị tự kiểm soát phần việc của mình. Cần có chủ thể đủ thẩm quyền nhìn thấy mức độ phụ thuộc giữa các ngành, cảnh báo trước sự cố và điều phối ứng phó. Đại biểu đề nghị giao cơ quan đầu mối phối hợp với các bộ quản lý ngành để nhận diện những mối phụ thuộc có thể ảnh hưởng nhiều hệ thống dữ liệu trọng yếu hoặc dịch vụ thiết yếu; việc đánh giá cần xét hậu quả gián đoạn, mức độ phụ thuộc, khả năng thay thế và phục hồi. Cách làm này nên tận dụng đánh giá hiện có, tránh biến phòng ngừa rủi ro thành thêm thủ tục đại trà.
Phân định nghĩa vụ để luật có thể thực hiện
Một nguyên tắc quan trọng trong dự thảo là quyền hạn phải đi cùng nghĩa vụ cụ thể. Với hạ tầng dùng chung, đại biểu Sùng A Lềnh đề nghị đơn vị sử dụng được áp dụng phần phương án bảo vệ chung đã được bảo đảm ở cấp hệ thống, chỉ bổ sung nội dung riêng về dữ liệu, thiết bị hoặc rủi ro của mình. Đổi lại, đơn vị vận hành phải chịu trách nhiệm về an ninh hạ tầng, giám sát, sao lưu và hỗ trợ ứng cứu; đơn vị sử dụng quản lý tài khoản, phân quyền và xử lý dữ liệu đúng mục đích.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng đề nghị tách tiêu chí xác định rủi ro của dữ liệu khỏi yêu cầu bảo vệ hệ thống xử lý dữ liệu. Sự phân biệt này giúp tránh việc cùng một dữ liệu bị xếp mức khác nhau chỉ vì được lưu ở nơi khác nhau, đồng thời không mặc nhiên coi mọi dữ liệu trên cùng hệ thống có mức độ nhạy cảm giống nhau. Dự thảo còn cần làm rõ quyền và nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân, cũng như trách nhiệm kiểm tra, yêu cầu điều chỉnh cấp độ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Giao việc mà thiếu đầu mối, năng lực hỗ trợ và hướng dẫn thực hiện sẽ khiến quy định khó đi vào thực tế.

Từ phân loại đến khả năng duy trì dịch vụ
An ninh dữ liệu không thể được xem là hoàn tất chỉ vì dữ liệu đã được sao lưu hoặc bàn giao. Đại biểu Trần Mạnh Huy đề nghị làm rõ nghĩa vụ của nhà cung cấp dịch vụ đối với hệ thống trọng yếu, gồm bàn giao dữ liệu ở định dạng có thể sử dụng và phối hợp kiểm chứng khả năng khôi phục chức năng thiết yếu khi dịch vụ gián đoạn hoặc hợp đồng chấm dứt. Với người dân, khác biệt này rất thực tế: dữ liệu bệnh án còn nguyên không giúp bệnh viện tiếp tục phục vụ nếu hệ thống không thể khôi phục; dữ liệu thanh toán còn đó cũng chưa đồng nghĩa hoạt động được nối lại.
Các mốc chuyển tiếp cũng cần đủ rõ để cơ quan và doanh nghiệp chuẩn bị. Dự thảo nêu thời hạn 24 tháng để hệ thống đang vận hành hoàn thành xác định cấp độ và khắc phục, kéo dài thành 36 tháng với doanh nghiệp nhỏ và vừa; kiểm toán lần đầu đối với hệ thống cấp độ 4, cấp độ 5 được yêu cầu trong 12 tháng. Cần làm rõ đối tượng kiểm toán, kế thừa kết quả hợp pháp đã có và công bố hướng dẫn sớm. Kết luận nên dứt khoát: quản lý theo rủi ro là hướng đúng, nhưng chỉ hiệu quả khi có đầu mối chịu trách nhiệm liên ngành, nghĩa vụ phục hồi có thể kiểm chứng và yêu cầu phù hợp năng lực từng đơn vị.






