Từ tiếp nhận kiến thức đến tự tạo tri thức
Học qua nghiên cứu và thực hành là cách đào tạo đặt sinh viên trước câu hỏi, dữ liệu và tình huống thật để các em tự vận dụng kiến thức, kiểm chứng lập luận và tạo ra kết quả có thể giải thích. Đây không phải phần phụ của chương trình, mà là hướng đổi mới học đại học cần ưu tiên nếu muốn người học làm chủ tri thức thay vì chỉ ghi nhớ bài giảng. Một ví dụ là bốn sinh viên ngành Marketing số, Trường ĐH Kinh tế - ĐH Đà Nẵng, nghiên cứu hành vi mua hàng ngẫu hứng của người dùng TikTok tại Việt Nam; công trình do TS. Ngô Thị Khuê Thư hướng dẫn vừa được công bố trên một tạp chí học thuật quốc tế. Để đi đến kết quả, nhóm phải xác định vấn đề, xây dựng cách tiếp cận, phân tích yếu tố tác động và đối chiếu dữ liệu. Kiến thức marketing, hành vi khách hàng và phương pháp nghiên cứu nhờ vậy gắn lại với nhau, thay vì nằm rời rạc trong từng học phần. Giá trị lớn nhất không chỉ là công bố, mà là quá trình sinh viên tự tìm hiểu và bảo vệ kết luận.
Bài toán thực tế buộc kiến thức phải hoạt động
Giải quyết vấn đề thực tế khiến sinh viên không thể chỉ học thuộc một quy trình có sẵn: các em phải nhận diện điều chưa biết, chọn cách xử lý và chịu trách nhiệm về kết quả. Đó là khác biệt giữa làm bài để hoàn thành môn học với học để sẵn sàng cho công việc. Áp lực này càng rõ khi AI có thể hỗ trợ nhiều thao tác vốn tốn thời gian, nhưng không thay được việc đánh giá tình huống và kiểm chứng thông tin. Trong ngành Kỹ thuật môi trường, sinh viên cần trực tiếp làm việc trong phòng thí nghiệm, thực tập tại nhà máy xử lý nước thải hoặc trung tâm quan trắc; người học cũng phải nhận ra thông số bất hợp lý thay vì chấp nhận máy móc kết quả do công cụ đưa ra. Vì thế, thực hành đại học không nên bị hiểu là tăng số giờ thao tác đơn thuần. Nó cần gắn với nhiệm vụ có vấn đề, nơi sinh viên phải phối hợp, giao tiếp và vận dụng nền tảng chuyên môn. Trường ĐH Kinh tế - ĐH Đà Nẵng tổ chức workshop về khởi nghiệp công nghệ, tiếp thị số và ứng dụng AI trong hai ngày 28 và 29/10 để đưa tình huống nghề nghiệp đến gần sinh viên.
Chia sẻ phòng lab để nghiên cứu vượt khỏi ranh giới khoa
Muốn sinh viên làm ra sản phẩm có giá trị, một khoa riêng lẻ thường không đủ chuyên môn, thiết bị và hướng dẫn. Chia sẻ nguồn lực nghiên cứu giữa các khoa, trung tâm vì thế không chỉ là cách tiết kiệm nguồn lực; đó là điều kiện để bài toán liên ngành được giải quyết bằng năng lực bổ trợ nhau. Một thỏa thuận hợp tác mới kết nối BA x AI Lab thuộc Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐHQG TP.HCM với CEC-HPC Lab của Trường ĐH Bách khoa, ĐHQG TP.HCM, Trung tâm Nghiên cứu Dữ liệu lớn của Trường ĐH Quốc gia Hàng hải và Hải dương Hàn Quốc, cùng ICL thuộc Trường ĐH Hanyang ERICA. Các bên dự kiến phối hợp nghiên cứu AI và chuyển đổi số, trao đổi sinh viên, thực tập, đồng hướng dẫn học viên sau đại học và công bố công trình quốc tế trong thời gian tới. Mô hình này có ý nghĩa thực tế: chế tạo robot hay drone đòi hỏi cả điện-điện tử, cơ khí, công nghệ thông tin và AI; sinh viên vừa cần chuyên môn sâu vừa phải hiểu cách làm việc với lĩnh vực khác.
Từ hợp tác học thuật đến sản phẩm dùng được
Liên kết trong nước và quốc tế chỉ đáng kể khi tạo được điều kiện để nghiên cứu đi đến sản phẩm, chuyển giao hoặc ứng dụng, thay vì dừng ở biên bản hợp tác. Đại học cần mở phòng lab và chuyên gia cho nhiều nhóm cùng sử dụng, đồng thời tạo cơ hội để sinh viên tham gia từ khâu thử nghiệm đến hoàn thiện sản phẩm. ĐHQG TP.HCM được đầu tư phòng thí nghiệm thiết kế vi mạch dùng chung cấp quốc gia, có quy mô lớn nhất Việt Nam với vốn đầu tư ban đầu gần 2.000 tỷ đồng; phòng lab này đang ở giai đoạn cuối đưa thiết bị về và hoàn thiện tại Trung tâm đổi mới sáng tạo của trường. Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng cũng đã vận hành phòng sạch bán dẫn rộng 125 m², đạt chuẩn ISO 6, phục vụ đào tạo nhiều ngành kỹ thuật. Cơ chế dùng chung công cụ thiết kế, thư viện IP và hỗ trợ kỹ thuật được kỳ vọng thúc đẩy phát triển, thương mại hóa sản phẩm bán dẫn. Với sinh viên, hướng đi đúng là được học bằng việc làm thật: nghiên cứu, thực hành và giải quyết vấn đề phải trở thành phần cốt lõi của đào tạo, không phải trải nghiệm ngoại lệ.
