Mạng lưới chuyên gia đưa nghiên cứu đến gần học sinh
Mạng lưới chuyên gia nghiên cứu học sinh là hệ thống các nhà khoa học từ cơ sở giáo dục đại học và viện nghiên cứu tư vấn, hướng dẫn, hỗ trợ thí sinh phát triển dự án khoa học, kỹ thuật mà các em vẫn là người chủ động thực hiện. Ngày 6/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết 58 đơn vị đã đăng ký 1.550 chuyên gia tham gia hỗ trợ học sinh dự thi. Đây là bước triển khai Quy chế cuộc thi ban hành theo Thông tư 84/2026/TT-BGDĐT, áp dụng cho học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông.
Quy mô này đáng chú ý không chỉ vì số lượng: trong danh sách có hơn 300 giáo sư, phó giáo sư và hơn 800 tiến sĩ. Nguồn lực chuyên môn từ các đơn vị nghiên cứu có thể giúp thu hẹp khoảng cách giữa một ý tưởng ban đầu và một câu hỏi đủ rõ để khảo sát. Với những trường phổ thông, nhất là ở địa phương còn thiếu điều kiện nghiên cứu, khó khăn lâu nay thường là tìm người hướng dẫn chuyên sâu hoặc nơi phù hợp để làm thí nghiệm. Mạng lưới chỉ có ý nghĩa khi học sinh tiếp cận được đúng chuyên môn, nhưng việc đưa danh sách hỗ trợ vào hệ thống thông tin cuộc thi là một bước thực tế để tháo gỡ nút thắt đó.
Hỗ trợ không chỉ dừng ở một buổi tư vấn
Các hình thức đăng ký cho thấy chuyên gia có thể tham gia ở nhiều chặng: 1.272 người tư vấn ý tưởng và định hướng nghiên cứu; 1.139 hướng dẫn nghiên cứu; 1.004 tham gia thẩm định hồ sơ hoặc ban giám khảo; 604 báo cáo chuyên đề, tập huấn cho giáo viên và học sinh; 596 hỗ trợ, giám sát thí nghiệm tại cơ sở nghiên cứu. Những con số này cho thấy hướng dẫn nghiên cứu khoa học có thể bắt đầu từ lúc chọn vấn đề, rồi tiếp tục qua thiết kế cách làm và kiểm chứng kết quả.
Đây là khác biệt quan trọng so với việc chỉ tìm chuyên gia vào phút cuối để sửa báo cáo. Tư vấn sớm có thể giúp học sinh kiểm tra xem câu hỏi nghiên cứu có khả thi, phương pháp có phù hợp và điều kiện an toàn có được đáp ứng hay không. Tuy vậy, chuyên gia không làm thay phần nghiên cứu cốt lõi: quy chế yêu cầu học sinh thực sự là chủ thể của dự án, còn người hướng dẫn định hướng phương pháp, bảo đảm an toàn và liêm chính khoa học. Cách phân vai này vừa giữ tính xác thực của cuộc thi, vừa giúp học sinh học được quy trình nghiên cứu thay vì chỉ có một sản phẩm để trình bày.
Dữ liệu ngành học giúp chọn đề tài có đường đi tiếp
Hỗ trợ nghiên cứu sẽ hữu ích hơn nếu gắn với lựa chọn học tập sau cuộc thi. Tính đến ngày 28/10/2026, 56 cơ sở giáo dục đại học và viện nghiên cứu đã cung cấp thông tin về gần 1.400 ngành đào tạo ở các trình độ đại học, thạc sĩ, tiến sĩ; 648 ngành nằm trong danh mục công bố theo Quyết định 1826/QĐ-BGDĐT. Các ngành được kết nối với 16 lĩnh vực dự thi, từ khoa học tự nhiên, toán, máy tính, công nghệ thông tin đến kỹ thuật và khoa học xã hội, hành vi.
Với học sinh làm dự án, thông tin này có thể biến việc chọn đề tài thành cơ hội khám phá lĩnh vực phù hợp, thay vì chạy theo một ý tưởng nghe có vẻ ấn tượng nhưng xa năng lực hoặc sở thích. Học sinh và gia đình cũng có thể tra cứu chính sách của từng đơn vị: một số nơi công bố tuyển thẳng thí sinh đoạt giải Nhất, Nhì, Ba cấp quốc gia, ưu tiên xét tuyển, cộng điểm hoặc học bổng từ 30% đến 100% học phí. Công khai lộ trình ngành học và chính sách giúp kết quả cuộc thi có liên hệ cụ thể hơn với định hướng đại học, dù quyết định cuối cùng vẫn cần dựa trên năng lực và mong muốn của từng em.
Cơ hội lớn, nhưng cần kết nối đúng người đúng lúc
Cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia năm học 2026–2027 là năm đầu tổ chức theo quy chế mới và dự kiến diễn ra tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ ban hành hướng dẫn cụ thể về thời gian, địa điểm và kế hoạch triển khai; danh sách dự án, báo cáo tóm tắt và áp phích dự án sẽ được công khai chậm nhất 15 ngày trước khai mạc. Những mốc này sẽ giúp trường học và thí sinh biết khi nào cần hoàn thiện hồ sơ, nhưng hiệu quả của mạng lưới còn phụ thuộc vào cách học sinh tìm được chuyên gia phù hợp với lĩnh vực và giai đoạn dự án.
Vì vậy, con số 1.550 không nên được xem như bảo đảm rằng mọi thí sinh đều nhận được hướng dẫn đồng đều. Giá trị thật nằm ở khả năng biến danh sách chuyên gia, ngành đào tạo và thông tin cuộc thi thành một điểm kết nối dễ tra cứu, đặc biệt cho trường còn thiếu phòng thí nghiệm và cố vấn chuyên môn. Nếu được tổ chức như vậy, mạng lưới sẽ không chỉ giúp dự án dự thi tốt hơn mà còn giúp học sinh hiểu nghiên cứu đòi hỏi điều gì và lĩnh vực nào phù hợp với mình. Đó mới là phần hỗ trợ có thể theo các em lâu hơn một mùa thi.
