Kết nối để ý tưởng không dừng ở cuộc thi
Nghiên cứu khoa học học sinh là quá trình các em tự hình thành câu hỏi, xây dựng phương pháp và thực hiện dự án dưới sự hướng dẫn, thay vì để người lớn làm thay phần cốt lõi. Theo quy định mới tại Thông tư 84/2026/TT-BGDĐT, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổng hợp thông tin về ngành đào tạo, chính sách tuyển sinh và đội ngũ hỗ trợ để đưa lên hệ thống thông tin cuộc thi. Đây là bước chuyển đáng chú ý: cuộc thi khoa học kỹ thuật không nên chỉ là một lần trình bày sản phẩm, mà có thể mở ra kết nối lâu dài giữa trường phổ thông, đại học và viện nghiên cứu. Giá trị của mạng lưới này nằm ở khả năng giúp học sinh kiểm tra xem ý tưởng có thể phát triển thành câu hỏi nghiên cứu rõ ràng, khả thi và phù hợp với năng lực của mình hay không.
Theo dữ liệu tổng hợp đến ngày 28/10/2026, 58 trường đại học và viện nghiên cứu đăng ký 1.550 chuyên gia tư vấn, hướng dẫn và hỗ trợ dự án; trong số đó có hơn 300 giáo sư, phó giáo sư và hơn 800 tiến sĩ. Quy mô ấy đáng kể, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc học sinh có được kết nối đúng người, đúng thời điểm, chứ không chỉ nhìn thấy một danh sách dài.
Từ chọn đề tài đến tìm đúng người hướng dẫn
Hỗ trợ được thiết kế theo nhiều chặng của nghiên cứu, thay vì chỉ tập trung vào lúc chấm giải. Có 1.272 chuyên gia đăng ký tư vấn ý tưởng và định hướng nghiên cứu; 1.139 người nhận hướng dẫn đề tài; 1.004 người có thể tham gia hội đồng thẩm định hoặc ban giám khảo. Ngoài ra, 604 chuyên gia đăng ký tập huấn, báo cáo chuyên môn và 596 người hỗ trợ thí nghiệm, thực hành tại cơ sở nghiên cứu.
Sự phân chia này có ý nghĩa thực tế: một đề tài tốt thường bắt đầu bằng việc thu hẹp câu hỏi, xác định cách thu thập dữ liệu và hiểu giới hạn của thiết bị, thời gian. Chuyên gia hỗ trợ học sinh có thể giúp các em nhận ra sớm khi ý tưởng quá rộng, phương pháp chưa phù hợp hoặc cần bảo đảm an toàn. Đặc biệt với trường ở địa phương còn thiếu nguồn lực, việc tiếp cận người có chuyên môn và cơ sở thực hành có thể tháo gỡ những trở ngại vốn khiến dự án khó đi xa. Tuy vậy, người hướng dẫn không được làm thay nội dung nghiên cứu cốt lõi; học sinh vẫn phải là chủ thể của đề tài.
Thông tin tuyển sinh biến đam mê thành lộ trình
Mạng lưới chuyên gia chỉ giải quyết một nửa bài toán; nửa còn lại là giúp học sinh thấy lĩnh vực nghiên cứu có thể nối với ngành học nào. Tính đến ngày 28/10/2026, 56 trường đại học và viện nghiên cứu cung cấp thông tin về gần 1.400 chương trình đào tạo ở bậc đại học, thạc sĩ và tiến sĩ. Trong đó, 648 chương trình thuộc danh mục ban hành theo Quyết định 1826/QĐ-BGDĐT. Các chương trình được gắn với 16 lĩnh vực dự thi, từ khoa học tự nhiên, toán học, công nghệ thông tin đến kỹ thuật và khoa học xã hội, hành vi.
Thông tin tuyển sinh và đường dẫn đến trang của từng cơ sở giúp học sinh, phụ huynh đối chiếu hướng nghiên cứu với ngành đào tạo, thay vì chọn ngành chỉ dựa trên tên gọi hoặc một giải thưởng. Một số đơn vị công bố chính sách xét tuyển ưu tiên, tuyển thẳng với thí sinh đạt giải quốc gia và học bổng theo quy định. Đây là cách biến kết quả cuộc thi thành điểm khởi đầu cho lựa chọn học tập, đồng thời giúp định hướng nghiên cứu gắn với khả năng theo đuổi lâu dài. Dù vậy, học sinh vẫn cần xem kỹ điều kiện riêng của từng chương trình; dự án hay không tự động bảo đảm một lộ trình phù hợp.
Mạng lưới chỉ có giá trị khi tiếp cận được
Điểm cần theo dõi không chỉ là số lượng chuyên gia, mà còn là cách nhà trường và học sinh sử dụng mạng lưới ấy. Có 987 chuyên gia đồng ý công khai tên, học hàm, học vị, nơi công tác, chuyên môn và hình thức hỗ trợ trên hệ thống; thông tin liên hệ chỉ được dùng để kết nối theo yêu cầu và không công khai nếu chưa có sự đồng ý. Cách tiếp cận này vừa tạo cơ hội tìm người phù hợp, vừa đặt ra nhu cầu hướng dẫn học sinh cách liên hệ, chuẩn bị câu hỏi và trao đổi mục tiêu nghiên cứu.
Cuộc thi cấp quốc gia năm học 2026–2027 dự kiến là kỳ đầu tiên áp dụng quy định mới và tổ chức tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ ban hành văn bản hướng dẫn, trong đó nêu thời gian, địa điểm và kế hoạch triển khai. Đây là phép thử quan trọng: nếu cơ chế kết nối biến dữ liệu thành sự hướng dẫn đúng lúc, nghiên cứu khoa học học sinh sẽ bớt phụ thuộc vào điều kiện sẵn có của từng trường. Kết luận rất rõ: chuyên gia và đại học không thể làm thay học sinh, nhưng có thể giúp các em chọn câu hỏi tốt hơn, làm nghiên cứu có trách nhiệm và nhìn thấy con đường học tập sau cuộc thi.
