Mạng lưới chuyên gia tạo điểm tựa cho ý tưởng học sinh
Mạng lưới chuyên gia hỗ trợ học sinh nghiên cứu khoa học là danh sách nhà khoa học từ các trường đại học và viện nghiên cứu, sẵn sàng tư vấn, hướng dẫn phương pháp và hỗ trợ điều kiện thực hiện dự án. Đây là một trong những thay đổi đáng chú ý khi Thông tư 84/2026/TT-BGDĐT ban hành quy chế Cuộc thi Nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT. Theo thông tin tổng hợp, 58 cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu đã đăng ký 1.550 chuyên gia, gồm hơn 300 giáo sư, phó giáo sư và hơn 800 tiến sĩ. Quy mô ấy có ý nghĩa vì ý tưởng tốt thường không đủ nếu học sinh thiếu người giúp xác định câu hỏi nghiên cứu, chọn phương pháp và tiếp cận thiết bị phù hợp. Tuy nhiên, con số chỉ phát huy giá trị khi trường học chủ động kết nối học sinh với đúng chuyên gia, đúng giai đoạn.
Từ gợi ý ý tưởng đến hỗ trợ thí nghiệm
Học sinh có thể tìm hỗ trợ theo nhu cầu, thay vì chờ đến lúc dự án gần hoàn tất mới tìm người góp ý. Có 1.272 chuyên gia đăng ký tư vấn ý tưởng, định hướng nghiên cứu; 1.139 người nhận hướng dẫn nghiên cứu. Ngoài ra, 1.004 chuyên gia có thể tham gia thẩm định hồ sơ hoặc ban giám khảo, 604 người đăng ký báo cáo chuyên đề, tập huấn; 596 người sẵn sàng hỗ trợ, giám sát thí nghiệm tại cơ sở nghiên cứu. Các hình thức này tạo lộ trình thiết thực: bắt đầu bằng câu hỏi và phạm vi nghiên cứu, rồi mới chọn phương pháp, kiểm tra tính khả thi và cân nhắc nơi thử nghiệm. Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị các sở giáo dục, đơn vị dự thi khai thác danh sách chuyên gia trên hệ thống để kết nối ngay từ giai đoạn hình thành ý tưởng. Đây là bước cần thiết để mạng lưới không dừng ở một danh sách.
Hướng dẫn không có nghĩa làm thay học sinh
Điểm cần giữ rõ trong mọi kết nối là vai trò chủ thể của học sinh. Theo quy chế, người hướng dẫn không được trực tiếp thực hiện thay các nội dung nghiên cứu cốt lõi; sự đồng hành tập trung vào phương pháp, an toàn và liêm chính khoa học. Ranh giới này quan trọng: một dự án nghiên cứu học sinh chỉ có giá trị khi chính các em hiểu câu hỏi, lựa chọn cách làm và chịu trách nhiệm về kết quả. Chuyên gia có thể giúp nhận ra thiết kế thí nghiệm thiếu chặt chẽ hoặc nhắc về rủi ro, nhưng không nên biến dự án thành sản phẩm của người lớn. Trong 1.550 chuyên gia, 987 người đồng ý công khai thông tin chuyên môn và hình thức hỗ trợ trên hệ thống; thông tin liên hệ chỉ dùng để kết nối theo đề nghị và không công khai khi chưa được đồng ý. Điều đó vừa tạo đường tiếp cận, vừa tôn trọng quyền riêng tư.
Kết nối sớm mới biến quy mô thành cơ hội
Mạng lưới này có thể giúp giảm bất lợi cho trường phổ thông ở địa phương còn thiếu điều kiện nghiên cứu, nơi học sinh thường có ý tưởng nhưng khó tìm người hướng dẫn chuyên sâu hoặc cơ sở thí nghiệm. Thông tin ngành học cũng giúp các em nhìn xa hơn cuộc thi: đến ngày 28/10/2026, 56 cơ sở đã cung cấp dữ liệu về gần 1.400 ngành đào tạo, trong đó 648 ngành thuộc danh mục công bố theo Quyết định 1826; các ngành được gắn với 16 lĩnh vực dự thi. Cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia năm học 2026–2027 dự kiến tổ chức tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Bộ sẽ ban hành hướng dẫn cụ thể về thời gian, địa điểm và kế hoạch triển khai; danh sách dự án, báo cáo tóm tắt và poster phải được công khai chậm nhất 15 ngày trước khai mạc. Kết luận rõ ràng: cơ hội có thật, nhưng nhà trường cần giúp học sinh tìm đúng chuyên gia từ sớm.
