Mạng lưới cố vấn biến ý tưởng thành dự án có phương pháp
Mạng lưới chuyên gia nghiên cứu hỗ trợ học sinh là đội ngũ cố vấn từ các trường đại học và viện nghiên cứu, giúp người dự thi định hình câu hỏi, chọn phương pháp và triển khai dự án an toàn, có căn cứ khoa học. Trong khuôn khổ thực hiện Thông tư 84/2026/TT-BGDĐT, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổng hợp thông tin do các cơ sở cung cấp; tính đến ngày 28/10/2026, 58 trường đại học và viện nghiên cứu đăng ký 1.550 chuyên gia tham gia tư vấn, hướng dẫn và hỗ trợ dự án. Đây là bước tiến đáng kể, bởi học sinh nghiên cứu khoa học thường không thiếu ý tưởng bằng thiếu người giúp kiểm tra xem ý tưởng có thể làm được hay không. Mạng lưới chỉ có giá trị khi học sinh tiếp cận được đúng chuyên môn và nhận hỗ trợ phù hợp từng giai đoạn, thay vì chỉ nhìn thấy một con số ấn tượng.
Đội ngũ đăng ký có hơn 300 giáo sư, phó giáo sư và hơn 800 tiến sĩ; chuyên gia đến từ nhiều cơ sở đào tạo, nghiên cứu trên cả nước. Cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia năm học 2026–2027 là kỳ đầu tiên tổ chức theo quy định mới của Thông tư 84 và dự kiến diễn ra tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Bối cảnh ấy khiến việc hình thành mạng lưới cố vấn trở nên thiết thực: quy định mới cần đi cùng nguồn lực chuyên môn để học sinh có thể làm dự án đúng chuẩn, chứ không chỉ chuẩn bị hồ sơ dự thi.
Hỗ trợ trải dài từ chọn đề tài đến thử nghiệm
Danh sách chuyên gia không chỉ phục vụ khâu chấm giải. Trong 1.550 người đăng ký, 1.272 chuyên gia nhận tư vấn ý tưởng và định hướng nghiên cứu, 1.139 người đăng ký hướng dẫn nghiên cứu, còn 1.004 người tham gia hội đồng xét duyệt hồ sơ hoặc ban giám khảo. Ngoài ra, 604 chuyên gia có thể trình bày chuyên đề, tập huấn cho giáo viên và học sinh; 596 người đăng ký hỗ trợ, giám sát thực nghiệm và thực hành tại cơ sở nghiên cứu. Cơ cấu này cho thấy hướng dẫn nghiên cứu có thể được chia thành những nhu cầu cụ thể, từ lúc một ý tưởng còn sơ khai đến khi cần thiết bị và quy trình thử nghiệm.
Điểm cần nhấn mạnh là cố vấn không làm thay học sinh. Theo quy định, người hướng dẫn không được trực tiếp thực hiện nội dung nghiên cứu cốt lõi; hỗ trợ chuyên gia tập trung vào phương pháp, an toàn và tính liêm chính khoa học để học sinh thực sự làm chủ dự án. Đây là ranh giới quan trọng: một dự án tốt không phải sản phẩm của người lớn đứng sau, mà là kết quả học sinh biết đặt câu hỏi, ghi nhận dữ liệu và giải thích giới hạn của mình. Giáo viên và gia đình nên xem chuyên gia như người phản biện, không phải người viết đề tài hay hoàn thiện kết quả thay các em.
Tra cứu lĩnh vực phù hợp, rồi chủ động tìm hỗ trợ
Thông tin về chuyên gia và cuộc thi sẽ được cập nhật trên hệ thống thông tin của cuộc thi, phục vụ học sinh, giáo viên, cơ sở giáo dục và các đơn vị tham gia trên toàn quốc. Đây là nơi học sinh có thể bắt đầu đối chiếu hướng nghiên cứu của mình với lĩnh vực phù hợp, thay vì chọn đề tài chỉ vì nghe có vẻ mới. Tính đến ngày 28/10/2026, 56 cơ sở đã cung cấp thông tin về gần 1.400 chương trình đào tạo đại học, thạc sĩ và tiến sĩ; trong số đó, 648 chương trình nằm trong danh mục ban hành kèm Quyết định 1826/QĐ-BGDĐT. Các chương trình gắn với một hoặc nhiều lĩnh vực dự thi, từ khoa học tự nhiên, toán học và công nghệ thông tin đến kỹ thuật, khoa học xã hội và hành vi.
Cách tiếp cận hiệu quả là xác định vấn đề muốn tìm hiểu, tra cứu lĩnh vực liên quan trên hệ thống, rồi cùng giáo viên tìm chuyên gia có hình thức hỗ trợ tương ứng: góp ý ý tưởng, hướng dẫn phương pháp hay hỗ trợ thực nghiệm. Việc công khai chương trình đào tạo còn giúp học sinh nối đề tài với ngành học sau này; một số cơ sở cũng công bố chính sách tuyển sinh ưu tiên và học bổng dành cho thí sinh đoạt giải. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ ban hành văn bản hướng dẫn tổ chức cuộc thi, nêu thời gian, địa điểm và kế hoạch triển khai; danh sách dự án, báo cáo tóm tắt và poster phải được công bố chậm nhất 15 ngày trước khai mạc. Mạng lưới này chỉ phát huy tác dụng khi học sinh chủ động tra cứu, đặt câu hỏi và sử dụng cố vấn để nâng chất lượng tư duy của chính mình.
Cơ hội đáng kể, nhưng cần kết nối đến đúng học sinh
Giá trị lớn nhất của mạng lưới là khả năng giảm khoảng cách giữa các trường có điều kiện nghiên cứu và những nơi còn thiếu nguồn lực. Nhiều trường phổ thông, nhất là ở địa phương hạn chế cơ sở nghiên cứu, có học sinh nảy ra ý tưởng nhưng thiếu hướng dẫn chuyên sâu và thiết bị phù hợp; kết nối với chuyên gia có thể giúp thu hẹp khoảng trống ấy. Tuy vậy, 1.550 tên đăng ký chưa tự động bảo đảm mọi học sinh đều được tư vấn kịp thời. Hiệu quả phụ thuộc vào cách hệ thống công khai lĩnh vực chuyên môn, hình thức hỗ trợ và đầu mối liên hệ, cũng như sự phối hợp của nhà trường trong việc giúp học sinh chuẩn bị câu hỏi rõ ràng.
Thông tin công khai có thể giúp học sinh định hướng ngành học gắn với lĩnh vực nghiên cứu, đồng thời làm rõ mối liên hệ giữa kết quả dự thi với chính sách tuyển sinh và học bổng theo quy định. Nhưng không nên để phần thưởng lấn át mục tiêu học tập: lợi ích lâu dài là học sinh biết khảo sát bằng chứng, thử nghiệm có trách nhiệm và trình bày kết quả trung thực. Mạng lưới chuyên gia vì thế là một nền tảng có triển vọng, không phải lối tắt đến giải thưởng. Khi cố vấn giữ đúng vai trò và học sinh thực sự làm chủ công việc, cuộc thi mới trở thành trải nghiệm nghiên cứu có ích, kể cả với những dự án không đoạt giải.
