Từ ý tưởng đến dự án có người đồng hành
Mạng lưới chuyên gia hỗ trợ nghiên cứu khoa học học sinh là danh sách các nhà khoa học và chuyên gia từ trường đại học, viện nghiên cứu đăng ký tư vấn, hướng dẫn và hỗ trợ học sinh thực hiện đề tài. Ngày 6/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết 58 cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu đã đăng ký 1.550 chuyên gia cho hoạt động này. Với học sinh THCS và THPT có ý tưởng khoa học, kỹ thuật, đây là thêm một con đường tiếp cận người có chuyên môn thay vì phải tự xoay xở trong phạm vi trường phổ thông.
Con số đáng chú ý không chỉ là quy mô mạng lưới: hơn 300 người là giáo sư, phó giáo sư và hơn 800 người có học vị tiến sĩ. Sự hiện diện của đội ngũ này có thể giúp một ý tưởng ban đầu được kiểm tra về tính khả thi, câu hỏi nghiên cứu và phương pháp trước khi trở thành dự án khoa học kỹ thuật. Đây là hỗ trợ thiết thực, nhất là với những trường còn thiếu người hướng dẫn chuyên sâu hoặc điều kiện thí nghiệm.
Hỗ trợ không dừng ở lời khuyên
Danh sách cho thấy chuyên gia có thể tham gia ở nhiều chặng khác nhau: 1.272 người đăng ký tư vấn ý tưởng, định hướng nghiên cứu; 1.139 người hướng dẫn nghiên cứu; 1.004 người tham gia thẩm định hồ sơ hoặc ban giám khảo; 604 người báo cáo chuyên đề, tập huấn; và 596 người hỗ trợ, giám sát thí nghiệm tại cơ sở nghiên cứu. Cách phân chia này có giá trị hơn một danh sách tên tuổi đơn thuần, bởi học sinh và giáo viên có thể tìm hình thức đồng hành phù hợp với nhu cầu cụ thể của đề tài.
Cơ hội tiếp cận chuyên gia cũng có thể thu hẹp khoảng cách giữa học sinh ở các địa phương. Những em thiếu phòng thí nghiệm hoặc người hướng dẫn có kinh nghiệm sẽ có thêm khả năng tiếp cận kiến thức chuyên sâu và cơ sở nghiên cứu phù hợp. Tuy nhiên, mạng lưới chỉ phát huy tác dụng khi thông tin liên hệ, lĩnh vực chuyên môn và cách đăng ký được công khai rõ ràng, thuận tiện cho trường học.
Cuộc thi là điểm kết nối, không phải đích duy nhất
Hoạt động này gắn với Quy chế ban hành theo Thông tư 84/2026/TT-BGDĐT về Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT. Cuộc thi năm học 2026–2027 là kỳ đầu tiên tổ chức theo quy chế mới và dự kiến diễn ra tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Vì vậy, mạng lưới chuyên gia nên được nhìn nhận như hạ tầng hỗ trợ quá trình làm nghiên cứu, chứ không chỉ là nguồn lực dành cho những đội đã vào vòng thi.
Quy chế cũng đặt giới hạn cần thiết: người hướng dẫn không được trực tiếp làm thay học sinh các nội dung nghiên cứu cốt lõi; vai trò của chuyên gia là định hướng phương pháp, bảo đảm an toàn và liêm chính khoa học. Đây là nguyên tắc đúng: giá trị của cuộc thi nghiên cứu học sinh không nằm ở một sản phẩm bóng bẩy do người lớn hoàn thiện, mà ở quá trình học sinh tự đặt câu hỏi, thử nghiệm và chịu trách nhiệm với kết quả.
Công khai thông tin để cơ hội đến được với học sinh
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tổng hợp thông tin về chuyên gia cùng dữ liệu ngành đào tạo, học bổng và chính sách tuyển sinh của các cơ sở tham gia; các thông tin này sẽ được cập nhật lên hệ thống thông tin Cuộc thi để học sinh, giáo viên và đơn vị dự thi tra cứu. Dữ liệu hiện có còn cho thấy 56 cơ sở đã cung cấp thông tin về gần 1.400 ngành đào tạo gắn với 16 lĩnh vực dự thi. Một số đơn vị công bố tuyển thẳng học sinh đoạt giải quốc gia, ưu tiên xét tuyển, cộng điểm hoặc học bổng từ 30% đến 100% học phí.
Những chính sách đó có thể giúp học sinh hình dung mối liên hệ giữa đề tài đang theo đuổi và lựa chọn học tập sau này, nhưng không nên khiến cuộc thi bị thu hẹp thành cuộc đua giải thưởng. Thước đo tốt hơn là mạng lưới có giúp nhiều em — kể cả ngoài các trung tâm lớn — tìm được người hướng dẫn phù hợp và hoàn thành nghiên cứu một cách trung thực hay không. Nếu việc tra cứu và kết nối được triển khai thuận tiện, 1.550 chuyên gia sẽ trở thành nguồn lực thực sự, thay vì chỉ là một con số ấn tượng.
