Từ lợi thế hạ tầng đến một mạng lưới vận hành
Logistics số là cách tổ chức và vận hành luồng hàng hóa bằng dữ liệu, công nghệ và kết nối liên thông giữa doanh nghiệp, phương tiện, kho bãi cùng các đầu mối giao thông. Tại DIGIFEST Đồng Nai 2026, định hướng xây dựng hệ sinh thái đô thị thông minh gắn với logistics, cảng hàng không và cảng biển được đưa ra như một bài toán phát triển, không phải cuộc chạy đua dựng thêm công trình. Hội thảo chuyên đề diễn ra sáng 1/11, do Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Xây dựng cùng các đơn vị phối hợp tổ chức, tập trung tìm cách nối hạ tầng với sản xuất, thương mại và dịch vụ.
Đồng Nai có sân bay Long Thành, hệ thống cảng biển Phước An và Gò Dầu – Phước Thái, các khu công nghiệp cùng mạng lưới đường bộ, đường sắt liên vùng. Nhưng nhiều đầu mối đặt gần nhau không tự tạo thành lợi thế nếu vẫn được quy hoạch và điều hành rời rạc. Phó Giám đốc Sở Xây dựng Dương Văn Hiếu nhấn mạnh yêu cầu biến các hạ tầng ấy thành một hệ thống có thể phối hợp. Đó mới là thước đo thực chất của logistics Đồng Nai: hàng đi nhanh hơn, dịch vụ đáng tin cậy hơn và doanh nghiệp bớt tốn kém vì những điểm nghẽn kết nối.
Dữ liệu phải đi cùng quy hoạch và vận hành
Điểm đáng chú ý trong hướng tiếp cận được bàn tại hội thảo là không chờ xây xong hạ tầng vật lý mới bổ sung lớp số. Dữ liệu giao thông và logistics cần được tính từ đầu trong quy hoạch, cùng với cơ chế chia sẻ thông tin giữa sân bay, cảng biển, khu công nghiệp, vùng sản xuất và trung tâm logistics. Nếu thiếu liên thông, mỗi đơn vị có thể tối ưu phần việc riêng mà toàn chuỗi vẫn chậm, tốn công và khó dự báo. Vì vậy, hệ sinh thái thông minh chỉ có ý nghĩa khi công nghệ giúp các đầu mối ra quyết định trên cùng một bức tranh vận hành.
Trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật và điện toán đám mây có thể hỗ trợ theo dõi hàng hóa, dự báo nhu cầu và tối ưu vận tải, kho bãi; bản sao số cũng được nêu như một hướng ứng dụng cho đô thị thông minh. Tuy nhiên, công nghệ không nên trở thành danh sách mua sắm. Các giải pháp cần xuất phát từ nhu cầu doanh nghiệp và quản lý nhà nước, tích hợp được với hệ thống đang có, rồi được kiểm chứng qua thời gian giao nhận, mức tiết giảm chi phí logistics và số doanh nghiệp thụ hưởng.
Sân bay Long Thành cần kết nối với nhu cầu thực
Sân bay Long Thành được xác định là hạt nhân có khả năng đưa Đồng Nai kết nối trực tiếp với chuỗi giá trị toàn cầu, nhưng sân bay không thể tự tạo ra hệ sinh thái kinh tế nếu thiếu đường nối với khu công nghiệp, vùng nông nghiệp và các cảng biển. Khu công nghệ số Long Thành cũng nằm trong những điểm cần được tính đến khi nghiên cứu hạ tầng số đa mục tiêu. Thách thức vì thế không chỉ là xây tuyến kết nối, mà còn tổ chức luồng hàng và dịch vụ phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp.
Nhu cầu logistics khác nhau theo mặt hàng: nông sản chịu tác động của mùa vụ, điều kiện bảo quản và thời hạn sử dụng, trong khi các ngành sản xuất có yêu cầu riêng về thời gian và độ tin cậy. Đại diện Vietnam Post đề xuất phát triển giải pháp dựa trên nhu cầu vận hành thực tế. Cách làm này có thể giúp giảm thất thoát, kiểm soát chi phí logistics và cải thiện lợi ích ròng cho nông dân lẫn doanh nghiệp. Bởi vậy, nên ưu tiên một số luồng hàng và cụm liên kết có nhu cầu rõ ràng, đo kết quả trước khi nhân rộng, thay vì triển khai đồng loạt các nền tảng chưa chứng minh được ích lợi.
Đo hiệu quả thay vì đếm nền tảng
Bước tiếp theo là chuyển các trao đổi tại DIGIFEST thành nhiệm vụ, cơ chế phối hợp và tiêu chí đánh giá. Lãnh đạo thành phố giao Sở Khoa học và Công nghệ tổng hợp ý kiến, tham mưu giải pháp trọng tâm và phối hợp xây dựng đề án phát triển kinh tế số giai đoạn 2026–2030; định hướng nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cũng được nêu ra. Những việc này quan trọng hơn một bản đồ công nghệ đẹp: chúng buộc các cơ quan và doanh nghiệp xác định ai chia sẻ dữ liệu, hệ thống nào cần kết nối và kết quả nào sẽ được công khai.
Đồng Nai nên đánh giá logistics số bằng những thay đổi người dùng cảm nhận được: thời gian giao nhận, mức giảm chi phí và số doanh nghiệp hưởng lợi. Chuyển đổi số cũng phải đi cùng cải cách quy trình quản trị và nâng chất lượng phục vụ, thay vì chỉ thêm ứng dụng vào cách làm cũ.[1330576] Kết luận, lợi thế sân bay Long Thành, cảng biển và công nghiệp chỉ trở thành năng lực cạnh tranh khi hạ tầng vật lý được ghép với dữ liệu dùng chung, vận hành theo nhu cầu thật và chịu sự kiểm chứng bằng hiệu quả. Đó là con đường thuyết phục hơn để xây dựng hệ sinh thái thông minh.
