Nguy cơ không dừng ở một lần thử
Thuốc lá điện tử học đường là tình trạng học sinh tiếp cận, thử hoặc sử dụng thuốc lá điện tử trong môi trường giáo dục, thường dưới tác động của tò mò, bạn bè và những sản phẩm được quảng bá bắt mắt. Vấn đề không thể giải quyết bằng vài lời nhắc nhở, bởi việc dùng thử có thể mở đầu cho thói quen khó bỏ. Tại Nghệ An, một giáo viên kể về nam sinh lớp 11 vốn năng động, bắt đầu hút vì tò mò kiểu dáng, hương vị và lời rủ rê; đến khi bị phát hiện, em đã sử dụng khoảng nửa năm. Trường hợp ấy nhắc rằng học sinh dùng thuốc lá không nhất thiết thuộc nhóm thường bị xem là “có vấn đề”. Điều đáng lo là một số em tái phạm dù đã ký cam kết, cho thấy cảnh báo đơn lẻ và xử lý vi phạm chưa đủ giúp các em thay đổi. Muốn ngăn việc sử dụng thành nếp, cần phát hiện sớm, hiểu nguyên nhân và hỗ trợ thay vì chỉ chờ bắt gặp.
Sản phẩm lạ, sức ép thật
Thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới đang tạo thêm thách thức cho trường học vì hình thức đa dạng, dễ khơi gợi tò mò, trong khi mạng xã hội khiến thông tin và việc mua bán dễ tiếp cận hơn. Lãnh đạo ngành giáo dục Nghệ An cảnh báo xu hướng sử dụng đang trẻ hóa, xuất hiện ở một bộ phận học sinh, kể cả nữ sinh. Bởi vậy, phòng chống thuốc lá không thể chỉ là treo biển cấm hay yêu cầu ký cam kết. Học sinh cần biết nhận diện lời mời và quảng cáo gây hiểu lầm, hiểu nguy cơ sức khỏe, tập cách từ chối, rời khỏi tình huống bị gây sức ép và tìm người lớn đáng tin cậy. Cũng cần nói rõ: không cầm hộ, không thử vì nể bạn, không quay hoặc chia sẻ nội dung cổ xúy sử dụng. Nếu có người gặp tình huống khẩn cấp, cần gọi cấp cứu, không tự xử lý theo kinh nghiệm hoặc để người đó một mình.
Tuyên truyền phải đi cùng kỹ năng và hỗ trợ
Nghệ An đang tăng cường truyền thông bằng cách lồng ghép nội dung vào chào cờ, sinh hoạt lớp, hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng sống và các môn học; đồng thời tổ chức diễn đàn để học sinh hỏi, trao đổi và luyện cách ứng phó. Trong giai đoạn 2023–2025, toàn bộ cơ sở giáo dục trong tỉnh đã tổ chức hoạt động nâng cao nhận thức về Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Diễn đàn “Nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới” tại Trường THPT Lê Viết Thuật thu hút hơn 1.000 học sinh. Quy mô ấy có ý nghĩa, nhưng giá trị lâu dài nằm ở việc biến thông tin thành kỹ năng: học sinh được thực hành nói không, rời khỏi hoàn cảnh rủ rê và chủ động tìm hỗ trợ. Các hoạt động tình huống, thảo luận và trải nghiệm có sức thuyết phục hơn việc chỉ yêu cầu các em ghi nhớ khẩu hiệu.
Gia đình và nhà trường phải đồng hành trước khi thành thói quen
Khi phát hiện dấu hiệu sử dụng, phản ứng đầu tiên không nên là làm nhục hay chỉ trừng phạt học sinh. Giáo viên và phụ huynh cần lắng nghe, tìm hiểu áp lực hoặc sự lôi kéo phía sau, thống nhất cách hỗ trợ và giữ liên lạc để nhận ra dấu hiệu bất thường sớm. Nhà trường có thể tạo kênh chia sẻ an toàn, bảo mật, đồng thời tổ chức hoạt động thể thao, nghệ thuật và nhóm bạn tích cực để học sinh có lựa chọn lành mạnh khi căng thẳng. Ngành giáo dục Nghệ An dự kiến tiếp tục phổ biến quy định, duy trì mô hình trường học không khói thuốc và tăng phối hợp với ngành y tế, công an, chính quyền địa phương cùng các tổ chức. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào sự tiếp nối giữa trường và gia đình trong hỗ trợ từng em. Thông điệp cuối cùng không phải chỉ là cấm đoán: hãy giúp học sinh nhận ra cám dỗ, đủ tự tin từ chối và biết tìm người giúp đỡ trước khi một lần thử biến thành thói quen.
