Tăng tốc giải ngân đòi hỏi xử lý đúng điểm nghẽn
Giải ngân đầu tư công là quá trình đưa nguồn vốn ngân sách đã được phân bổ vào thi công, nghiệm thu và thanh toán các dự án, qua đó biến kế hoạch vốn thành khối lượng công việc thực tế. Sáng 11/11, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Huy Thành chủ trì cuộc họp đánh giá tình hình thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia và dự án đầu tư công năm 2026, tập trung làm rõ vướng mắc và giải pháp cho thời gian còn lại của năm. Thông điệp điều hành là cần quyết liệt hơn, nhưng quyết liệt không thể chỉ đồng nghĩa với thúc ép tiến độ: phải xác định nguồn vốn nào còn khả năng giải ngân, dự án nào đang mắc thủ tục và đơn vị nào chịu trách nhiệm. Với đầu tư công Hà Tĩnh, khoảng cách giữa kế hoạch và thực hiện hiện đã đủ lớn để đòi hỏi quyết định cụ thể thay vì lời hứa chung.
Cuộc họp được chia thành hai phần: họp trực tuyến về vốn các chương trình mục tiêu quốc gia và làm việc trực tiếp về những dự án đầu tư công do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh làm chủ đầu tư. Cách tổ chức này phản ánh hai nhóm việc có liên quan nhưng không thể xử lý bằng một công thức duy nhất: một bên cần tháo gỡ phân bổ, thủ tục và lựa chọn đối tượng thụ hưởng; bên kia phải giữ nhịp thi công, nghiệm thu và thanh toán. Gộp mọi nguyên nhân vào một khẩu hiệu tăng tốc sẽ không giải quyết được khác biệt đó.
Tỷ lệ chung che khuất những điểm nghẽn cụ thể
Đến ngày 10/11, nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia năm 2025 được kéo dài sang năm 2026 đạt 244,636 tỷ đồng; tỉnh đã giải ngân 106,572 tỷ đồng, tương đương 43,5%, còn 138,064 tỷ đồng chưa giải ngân. Trong ba chương trình, vốn phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đạt tỷ lệ cao nhất, 58%; xây dựng nông thôn mới đạt 42,6%, còn giảm nghèo bền vững đạt 43,1%. Các con số cho thấy không thể đánh giá tiến độ chỉ bằng một tỷ lệ toàn tỉnh: mức thực hiện khác nhau giữa chương trình, cấp quản lý và từng địa phương.
Ở cấp xã, 31 địa phương đã giải ngân từ 50% trở lên, trong đó 15 địa phương vượt 90%; trái lại, nhiều nơi chưa đạt 15%, còn Hương Khê, Đan Hải, Yên Hòa, Cẩm Hưng và Sơn Tây chưa phát sinh giải ngân. Đáng lưu ý, 87,142 tỷ đồng vốn chưa giải ngân tập trung tại hai ban quản lý dự án cấp tỉnh, chiếm khoảng 63,6% số vốn còn lại. Đây là dấu hiệu cho thấy nút thắt không chỉ nằm ở năng lực cấp xã; các chủ đầu tư lớn cũng phải giải trình khả năng thực hiện và tiến độ từng dự án. Nguồn vốn năm 2026 của các chương trình được giao kế hoạch 167,659 tỷ đồng, nhưng khâu phân bổ ở một số địa phương vẫn chưa hoàn tất hoặc chưa cập nhật đầy đủ.
Thủ tục, tổ chức và điều kiện thi công cùng kéo chậm tiến độ
Tác động từ việc sắp xếp đơn vị hành chính và thay đổi chủ đầu tư, đơn vị thực hiện đã làm xáo trộn quy trình triển khai. Cùng lúc, việc lập, thẩm định, phê duyệt phương án và dự toán, lựa chọn nhà thầu, hoàn thiện hồ sơ thanh toán đều chậm; một số mô hình hỗ trợ sản xuất còn khó chọn người thụ hưởng và huy động vốn đối ứng. Những trở ngại này nối tiếp nhau: thủ tục chậm khiến công việc chưa đủ điều kiện triển khai hoặc thanh toán, còn thay đổi đầu mối dễ làm mờ trách nhiệm. Vì vậy, yêu cầu rà soát từng nguồn vốn và từng nhiệm vụ là hợp lý, miễn là đi kèm người phụ trách và mốc xử lý rõ ràng.
Với các dự án đầu tư công, giá vật liệu tăng, nguồn cung khan hiếm, thiếu nhân công và thời tiết bất lợi cũng ảnh hưởng tiến độ thi công. Đây là những yếu tố không thể giải quyết chỉ bằng văn bản đôn đốc, nên kế hoạch phải phân biệt phần việc thuộc quản lý dự án với trở ngại khách quan tại công trường. Trong khi đó, vốn chương trình mục tiêu quốc gia cần cách xử lý riêng cho khâu phân bổ, thủ tục hỗ trợ và thanh toán. Nếu chỉ đặt mục tiêu giải ngân đồng loạt mà không chỉ ra vướng mắc cụ thể của từng dự án, áp lực cuối năm có thể dồn vào hồ sơ thay vì tạo thêm khối lượng hoàn thành.
Điều chuyển vốn phải đi cùng trách nhiệm và thời hạn
Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu sở, ngành, địa phương và chủ đầu tư tập trung cho giải ngân, xác định rõ trách nhiệm, tiến độ và khả năng thực hiện đối với từng nguồn vốn, nhiệm vụ, dự án. Với vốn chương trình mục tiêu quốc gia năm 2025 kéo dài, các đơn vị phải rà soát chính xác số có thể giải ngân đến ngày 31/12/2026; Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Sở Tài chính rà soát lần cuối các khoản không có khả năng giải ngân để tham mưu xử lý. Chỉ đạo này đúng trọng tâm nếu việc rà soát không trở thành thêm một vòng thủ tục: nguồn vốn không thể thực hiện cần được đề xuất thu hồi, điều chỉnh kịp thời, thay vì chờ đến sát hạn mới xử lý.
Các xã, phường phải hoàn thiện thủ tục phân bổ và giao dự toán ngay sau khi HĐND cấp xã thông qua nghị quyết; dự án còn khả năng triển khai cần đôn đốc nhà thầu thi công, lắp đặt thiết bị, nghiệm thu và thanh toán khối lượng hoàn thành. Theo kế hoạch được nêu tại cuộc họp, tỉnh dự kiến giải ngân 622,349 tỷ đồng, đạt 93,37% tổng vốn bố trí, đến ngày 31/12/2026 và 662,034 tỷ đồng đến ngày 31/1/2027. Đây là mục tiêu điều hành, không phải kết quả đã đạt. Thước đo cuối cùng phải là vốn được chuyển thành tiến độ và khối lượng đủ điều kiện thanh toán, cùng trách nhiệm cụ thể cho từng khoản chậm.
