Khoảng cách giữa chỉ tiêu và tiến độ thực tế
Giải ngân đầu tư công là quá trình chuyển kế hoạch vốn được giao thành khối lượng dự án đã thi công, nghiệm thu và thanh toán, qua đó phản ánh khả năng tổ chức thực hiện của từng địa phương. Chiều 2/11, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Minh làm việc với 12 xã phía Đông có tiến độ giải ngân năm 2026 thấp, phát đi yêu cầu tăng tốc trong chặng cuối năm. Theo Sở Tài chính, hơn 372,5 tỷ đồng vốn đầu tư công được giao cho nhóm này; đến ngày 2/11, đã giải ngân 235,2 tỷ đồng, đạt 63,14%. Tỷ lệ này thấp hơn bình quân toàn tỉnh và chưa đạt kế hoạch của UBND tỉnh. Vì vậy, cuộc họp không chỉ là lời nhắc về thời hạn: nó phơi bày khoảng cách giữa vốn đã phân bổ và năng lực biến vốn thành tiến độ cụ thể.
Kết quả giữa các xã cũng chênh đáng kể. Tuyên Quang dẫn đầu với 81,6%, trong khi Phan Sơn mới đạt 35,6%; Hồng Thái đạt 47,92%. Đáng lưu ý hơn, vốn các chương trình mục tiêu quốc gia có tổng kế hoạch hơn 104 tỷ đồng nhưng mới giải ngân hơn 25,2 tỷ đồng, tương đương 24,26%. Bức tranh này cho thấy không thể xem một tỷ lệ chung là đủ để đánh giá: từng dự án và từng nguồn vốn cần được rà soát riêng. Mục tiêu tỉnh đặt ra là đến 31/12/2026 giải ngân tối thiểu 95%, rồi hoàn thành 100% kế hoạch vào tháng 1/2027. Với phần việc còn lại, điều hành theo tiến độ thực tế quan trọng hơn những cam kết chung.
Điểm nghẽn không chỉ nằm ở công trường
Sở Tài chính nêu một chuỗi vướng mắc trước cả khâu thi công: hoàn thiện thủ tục đầu tư, thẩm định và phê duyệt thiết kế - dự toán, lựa chọn nhà thầu, ký hợp đồng còn kéo dài. Chậm giải phóng mặt bằng cũng được xác định là nguyên nhân quan trọng; các xã phản ánh khó khăn liên quan đến bồi thường, tái định cư, thủ tục và tổ chức thi công. Khi những khâu chuẩn bị này không thông suốt, nhà thầu khó có mặt bằng và hồ sơ đủ điều kiện để triển khai, nghiệm thu, thanh toán. Bởi vậy, thúc tiến độ ở công trường mà không gỡ nút thắt thủ tục và mặt bằng sẽ khó tạo ra bước chuyển rõ rệt trong giải ngân.
Trách nhiệm điều hành cũng là một phần của vấn đề, không thể quy mọi chậm trễ cho điều kiện khách quan. Sở Tài chính nhận định việc chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc của người đứng đầu một số địa phương chưa quyết liệt; phối hợp giữa các cơ quan chưa chặt, kế hoạch giải ngân chưa cụ thể. Giá vật liệu tăng và thiếu nguồn cung một số loại vật liệu gây thêm trở ngại cho thi công. Nhưng các yếu tố này đòi hỏi điều phối và dự liệu tốt hơn, chứ không làm mất đi nghĩa vụ quản lý tiến độ. Muốn phân biệt vướng mắc khách quan với sự trì trệ trong tổ chức, tỉnh cần theo dõi từng dự án, từng đầu việc và người phụ trách, thay vì chỉ nhìn tỷ lệ cuối kỳ.
Gắn trách nhiệm với lịch làm việc cụ thể
Yêu cầu đáng chú ý nhất của lãnh đạo tỉnh là người đứng đầu chính quyền địa phương phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm trước UBND tỉnh về kết quả giải ngân. Trước ngày 5/11, các xã phải rà soát tiến độ từng dự án, lập kế hoạch giải ngân chi tiết và phấn đấu hoàn thành sớm hơn tiến độ đăng ký. Mỗi dự án cần có sơ đồ Gantt, xác định khối lượng thực hiện, giá trị dự kiến giải ngân, thời điểm hoàn thành cùng trách nhiệm của từng đơn vị, cá nhân; kết quả được cập nhật hằng tuần để phát hiện lệch tiến độ và kịp tháo gỡ. Cách làm này có ý nghĩa nếu lịch biểu trở thành công cụ điều hành thực chất, không phải thêm một lớp hồ sơ hành chính.
Tỉnh cũng yêu cầu chủ đầu tư đôn đốc nhà thầu tranh thủ thời tiết thuận lợi, cử lãnh đạo kiểm tra hiện trường và xử lý theo quy định với nhà thầu không giữ cam kết tiến độ. Khâu nghiệm thu, thanh toán cần chạy song song với thi công: hồ sơ phải gửi cơ quan kiểm soát chi trong vòng 7 ngày làm việc kể từ khi có khối lượng hoàn thành, tránh dồn việc vào cuối năm. Sở Tài chính và các ngành liên quan được giao theo dõi, giải quyết kiến nghị của địa phương. Đây là những việc cụ thể, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc vướng mắc mặt bằng, thủ tục và nguồn vật liệu được xử lý đến đâu, cũng như mức độ chịu trách nhiệm của từng đầu mối.
Lâm Đồng đã đặt mốc rõ ràng, nhưng chỉ tiêu 95% cuối năm không thể đạt bằng mệnh lệnh đơn thuần. Muốn tăng tốc giải ngân đầu tư công, các xã phía Đông cần biến kế hoạch thành lịch thực hiện có người chịu trách nhiệm, đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn từ chuẩn bị đầu tư đến nghiệm thu, thanh toán. Tỷ lệ giải ngân sẽ chỉ cải thiện bền vững khi trách nhiệm người đứng đầu đi cùng quyền phối hợp và hành động đúng hạn. Nếu không, áp lực cuối năm có thể chỉ khiến khối lượng và hồ sơ dồn lại, thay vì giúp dự án tiến triển đều.
