Bỏ một khâu kiểm tra, không bỏ nghĩa vụ an toàn
Tự nghiệm thu PCCC là việc chủ đầu tư tổ chức kiểm tra, đánh giá và lập hồ sơ xác nhận các điều kiện phòng cháy, chữa cháy của công trình trước khi đưa vào hoạt động, thay vì chờ cơ quan chuyên ngành kiểm tra kết quả nghiệm thu. Đây là thay đổi đáng kể về cách quản lý, chứ không phải giấy phép để đưa công trình vào sử dụng khi chưa an toàn. Chiều 27-10, đại diện Cục Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ thông tin về đề xuất bỏ thủ tục kiểm tra nghiệm thu PCCC của cơ quan quản lý chuyên ngành. Đề xuất nằm trong dự án Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ đang được trình Quốc hội xem xét. Theo dự thảo, đây là một trong ba thủ tục hành chính được đề xuất bãi bỏ, trong bối cảnh cơ quan soạn thảo nhận thấy khâu kiểm tra sau nghiệm thu có nội dung trùng lặp với thẩm định thiết kế trước khi thi công. Lợi ích trực tiếp là giảm thời gian chờ, giúp chủ đầu tư chủ động kế hoạch hoàn thiện và khai thác công trình. Nhưng khi bỏ bước tiền kiểm của cơ quan nhà nước, trách nhiệm chứng minh công trình an toàn không biến mất: nó chuyển rõ hơn về phía chủ đầu tư và các đơn vị tham gia xây dựng.
Hướng dẫn dự kiến: cụ thể để làm, không phải làm cho đủ
Để việc tự nghiệm thu không trở thành một thủ tục hình thức, Bộ Công an đã chỉ đạo Cục Cảnh sát PCCC và CNCH ban hành tài liệu hướng dẫn. Bộ hướng dẫn được xây dựng theo hướng “cầm tay, chỉ việc”, có biểu mẫu ghi nhận các nội dung đã kiểm tra và đánh giá trong quá trình nghiệm thu. Đây là phần hỗ trợ thiết thực, nhất là với chủ đầu tư cần tổ chức quy trình mà không còn chờ một đợt kiểm tra nghiệm thu riêng của cơ quan công an. Tuy nhiên, biểu mẫu chỉ có giá trị khi phản ánh đúng hiện trạng. Chủ đầu tư cần căn cứ quy mô, tính chất và đặc điểm của từng cơ sở để chọn cách nghiệm thu phù hợp, thay vì áp dụng máy móc một danh sách chung. Các hạng mục phải được kiểm tra thực tế; không ký xác nhận phần chưa hoàn thành hoặc chưa đáp ứng yêu cầu. Hồ sơ, văn bản ghi nhận kết quả cần được lập đầy đủ, lưu tại cơ sở để phục vụ hậu kiểm khi cần thiết.
- Rà soát công trình thi công so với thiết kế PCCC đã được thẩm định hoặc thẩm duyệt.
- Kiểm tra khả năng hoạt động thực tế của các hệ thống và hạng mục PCCC, ghi nhận kết quả bằng hồ sơ.
- Khắc phục nội dung chưa đạt; hướng dẫn người lao động sử dụng phương tiện chữa cháy và kỹ năng thoát nạn.
- Thông báo hoặc khai báo kết quả nghiệm thu trên hệ thống dữ liệu PCCC, CNCH và truyền tin báo cháy trước khi vận hành.
Trách nhiệm chủ đầu tư tăng lên cùng quyền chủ động
Thay đổi cốt lõi nằm ở trách nhiệm chủ đầu tư: đơn vị này được chủ động xây dựng kế hoạch, bố trí nguồn lực và tổ chức nghiệm thu theo tiến độ, nhưng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả. Sau khi hoàn tất, chủ đầu tư cần thông báo cho cơ quan quản lý PCCC hoặc khai báo trên cơ sở dữ liệu trước khi đưa công trình vào hoạt động; hồ sơ nghiệm thu phải lưu tại cơ sở để phục vụ kiểm tra an toàn cháy theo cơ chế hậu kiểm. Cắt giảm thủ tục không đồng nghĩa với hạ chuẩn an toàn. Dự thảo dự kiến tăng cường hậu kiểm theo mức độ rủi ro của từng cơ sở và bổ sung hành vi nghiệm thu PCCC không đúng quy định vào danh mục bị nghiêm cấm. Nói cách khác, chủ đầu tư có thể không phải chờ cơ quan đến kiểm tra trước khi vận hành, nhưng một hồ sơ thiếu trung thực hoặc một hệ thống không hoạt động có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý nghiêm trọng. Theo quy định được nêu trong nguồn, đưa công trình thuộc diện phải nghiệm thu vào sử dụng khi chưa hoàn thành nghiệm thu có thể bị phạt 30–50 triệu đồng với cá nhân và 60–100 triệu đồng với tổ chức.
Chuẩn bị ngay, nhưng chờ quy định chính thức
Trong thời gian chờ dự thảo luật và tài liệu hướng dẫn được hoàn thiện, chủ đầu tư có thể chuẩn bị bằng cách kiểm soát chặt việc thi công đúng thiết kế, phân công rõ người chịu trách nhiệm nghiệm thu, lập hồ sơ ngay trong quá trình kiểm tra và bảo đảm các hệ thống vận hành được trước khi khai báo. Đây là cách giảm rủi ro thực chất, thay vì dồn việc kiểm tra và hoàn thiện giấy tờ vào sát ngày khai trương. Dự thảo luật được nêu trong tài liệu dự kiến có hiệu lực từ ngày 1-3-2027; mốc này vẫn gắn với đề xuất đang được xem xét, nên doanh nghiệp cần theo dõi văn bản chính thức trước khi thay đổi quy trình pháp lý. Tự nghiệm thu PCCC có thể rút ngắn tiến độ và giảm khâu hành chính, nhưng chỉ có ý nghĩa nếu chủ đầu tư coi hồ sơ là bằng chứng của một cuộc kiểm tra nghiêm túc. Khi chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, quyền chủ động lớn hơn cũng đồng nghĩa với việc không còn chỗ để đẩy trách nhiệm an toàn sang cơ quan quản lý.
