An ninh mạng đã trở thành một phần của an ninh năng lượng
An ninh mạng năng lượng là việc bảo vệ dữ liệu, công nghệ điều khiển và hệ thống số của ngành năng lượng trước sự cố hoặc tấn công, nhằm duy trì hoạt động sản xuất, cung ứng và vận hành liên tục. Đây không còn là phần việc tách biệt của bộ phận công nghệ thông tin: một trục trặc ở lớp điều khiển có thể nhanh chóng biến thành gián đoạn dịch vụ thiết yếu.
Ngày 23-10, Tạp chí An ninh mạng Việt Nam tổ chức hội thảo “An ninh năng lượng cho chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số”, dưới sự chỉ đạo của Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, với PV GAS là đối tác chiến lược. Hội thảo tập trung vào bảo vệ hạ tầng trọng yếu, an toàn vận hành, ứng phó sự cố và đa dạng hóa nguồn cung LNG trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.
Thông điệp đáng chú ý không nằm ở việc số hóa có nên tiếp tục hay không, mà ở chỗ bảo mật phải được tính cùng lúc với năng lực vận hành. Khi điện trở thành đầu vào cho cả nền kinh tế số, một hệ thống năng lượng kết nối sâu nhưng thiếu phương án phòng vệ sẽ tạo thêm điểm dễ tổn thương thay vì chỉ tăng hiệu quả.
Một sự cố số có thể lan ra ngoài ngành năng lượng
Dữ liệu, tự động hóa và công nghệ điều khiển giúp hệ thống theo dõi, điều độ và phản ứng nhanh hơn. Nhưng chúng cũng khiến hoạt động phụ thuộc vào phần mềm, kết nối và dữ liệu chính xác. Các hệ thống điều khiển, giám sát và điều độ điện giữ vai trò then chốt đối với ổn định toàn mạng; trục trặc tại những khâu này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cấp điện. Vì vậy, bảo vệ hệ thống điều khiển phải được xem là yêu cầu vận hành, không phải lớp bảo vệ bổ sung sau cùng.
Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng A05, cảnh báo hạ tầng năng lượng đặc biệt quan trọng và có thể trở thành mục tiêu trong xung đột; nếu hệ thống bị tê liệt, thông tin liên lạc, điều khiển, giám sát và vận hành ở các lĩnh vực khác cũng có thể bị ảnh hưởng. Nguy cơ tấn công vào hạ tầng trọng yếu vì thế không còn là giả định để đưa vào một kế hoạch dài hạn: các đơn vị cần chủ động nhận diện rủi ro và chuẩn bị ứng phó.
Tác động cuối cùng không chỉ nằm trong phòng điều độ. Điện thiếu ổn định ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, dịch vụ và sinh hoạt; khi nhu cầu điện liên tục tăng cùng kinh tế số, trí tuệ nhân tạo và các trung tâm dữ liệu, khoảng trống về bảo mật có thể trở thành rủi ro cho cả người dùng lẫn doanh nghiệp.
Rủi ro mạng chồng lên sức ép nguồn cung và giá năng lượng
An ninh năng lượng không chỉ chịu sức ép từ thiên tai hay sự cố kỹ thuật. Theo ông Hồ Diên Vương, Phó Giám đốc Chi nhánh Kinh doanh LNG của PV GAS, căng thẳng và xung đột địa chính trị tại Trung Đông từ tháng 2-2026 đã tác động đáng kể đến nguồn cung, giá và chuỗi cung ứng khí toàn cầu; giá khí tăng kéo theo chi phí sản xuất điện và sản phẩm công nghiệp tăng, gây sức ép lên nền kinh tế.
Trong bối cảnh nguồn khí trong nước hạn chế, LNG nhập khẩu ngày càng có vai trò đối với an ninh năng lượng, nhưng phụ thuộc nguồn cung bên ngoài cũng khiến hệ thống nhạy cảm hơn trước biến động địa chính trị và chuỗi cung ứng. Bởi vậy, sự cố số không xuất hiện trong khoảng trống: nó có thể xảy ra khi nguồn nhiên liệu, chi phí và nhu cầu cung ứng vốn đã chịu sức ép.
Cách nhìn chỉ tập trung vào phòng thủ kỹ thuật vì thế chưa đủ. Một chiến lược đáng tin cậy phải kết hợp đa dạng hóa nguồn cung với dự phòng và phục hồi về nhiên liệu, thiết bị, truyền tải, dữ liệu, điều khiển và nhân lực. Bảo vệ hạ tầng năng lượng số cần gắn với kế hoạch vận hành liên tục để sự cố ở một mắt xích không kéo theo gián đoạn trên diện rộng.
Chuyển đổi xanh phải được thiết kế cùng bảo mật
Điện sạch và công nghệ mới có thể hỗ trợ mục tiêu phát triển bền vững, nhưng số hóa sâu hơn cũng mở rộng phạm vi cần bảo vệ. Nếu an ninh chỉ được xem xét sau khi hệ thống đã thiết kế hoặc đưa vào vận hành, việc khắc phục có thể khó hơn và làm tăng nguy cơ gián đoạn. Vì thế, yêu cầu an toàn cần đi cùng quá trình lựa chọn, đầu tư và triển khai công nghệ, thay vì trở thành một khâu kiểm tra cuối dự án.
Ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký, Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, đề xuất chuyển từ bảo vệ bị động sang quản trị rủi ro chủ động và nâng cao khả năng chống chịu; đồng thời tăng phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp năng lượng và tổ chức chuyên môn, gắn ứng dụng công nghệ mới với an ninh, an toàn và phát triển bền vững.
Đó là hướng tiếp cận phù hợp cho chuyển đổi xanh: phối hợp bảo vệ công nghệ thông tin, công nghệ vận hành công nghiệp và dữ liệu theo đặc điểm từng hệ thống, từ khâu đầu tư, thiết kế đến tổ chức vận hành. Hội thảo kỳ vọng thúc đẩy kết nối, chia sẻ kinh nghiệm quản trị rủi ro và nâng cao năng lực ứng phó sự cố, tạo nền tảng cho chuyển đổi số và chuyển đổi xanh bền vững.
Kết luận, an ninh mạng không phải nhiệm vụ riêng của bộ phận CNTT mà là một điều kiện để năng lượng được sản xuất, cung ứng và vận hành liên tục. Muốn chuyển đổi xanh bền vững, ngành năng lượng phải đưa bảo mật vào chiến lược, quy trình đầu tư và kế hoạch ứng phó ngay từ đầu.
