An ninh mạng năng lượng là một phần của an ninh quốc gia
An ninh mạng năng lượng là việc bảo vệ dữ liệu, hệ thống công nghệ thông tin và công nghệ vận hành để duy trì hoạt động an toàn, liên tục của hạ tầng năng lượng trước các nguy cơ trên không gian mạng. Khi hệ thống năng lượng ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu và công nghệ điều khiển, an ninh mạng không còn là việc riêng của bộ phận công nghệ thông tin mà gắn trực tiếp với sản xuất, cung ứng và vận hành liên tục. Vì thế, chuyển đổi xanh không thể chỉ tập trung vào nguồn năng lượng và phát thải; năng lực bảo vệ hạ tầng số cũng phải được tính ngay từ đầu. Nếu hệ thống năng lượng bị tê liệt, ảnh hưởng có thể lan sang thông tin liên lạc, điều khiển, giám sát và vận hành ở nhiều lĩnh vực khác. Nói cách khác, bảo vệ hạ tầng năng lượng số là một điều kiện để giữ vững an ninh năng lượng quốc gia, chứ không phải hạng mục phụ sau khi công nghệ đã được triển khai.
Hội thảo đặt đúng trọng tâm: bảo vệ từ thiết kế đến vận hành
Ngày 23 tháng 10 tại Hà Nội, Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam tổ chức hội thảo “An ninh năng lượng cho chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số” dưới sự chỉ đạo của Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an; PV GAS là đối tác chiến lược. Trọng tâm thảo luận gồm bảo vệ hạ tầng năng lượng trọng yếu, an toàn vận hành, ứng phó sự cố và đa dạng hóa nguồn cung LNG trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Đây là một chương trình cần thiết vì rủi ro không nằm riêng ở một máy chủ hay một ứng dụng: hệ thống công nghệ thông tin, công nghệ vận hành công nghiệp và dữ liệu vận hành có đặc điểm khác nhau, nên không thể áp dụng một cách bảo vệ đồng nhất. Đại diện A05 nhấn mạnh doanh nghiệp cần nhận diện và ưu tiên bảo vệ hệ thống trọng yếu, đồng thời nâng cao năng lực giám sát, ứng phó và khôi phục. Bảo vệ phải bắt đầu từ khâu đầu tư, thiết kế, không đợi đến khi hệ thống đi vào vận hành mới xử lý.
Hội thảo cũng đặt an ninh mạng trong bức tranh rộng hơn của nguồn cung. Biến động địa chính trị trên thị trường năng lượng quốc tế khiến hạ tầng khí và LNG có vai trò bổ sung nguồn cung, tăng tính linh hoạt và khả năng thích ứng của hệ thống. Nhưng mở rộng hạ tầng mà không bảo vệ công nghệ và dữ liệu đi kèm sẽ tạo ra một điểm yếu mới. Đa dạng hóa nguồn cung vì vậy cần song hành với quản trị rủi ro số và kế hoạch duy trì hoạt động khi xảy ra sự cố.
Từ phòng thủ bị động đến khả năng phục hồi
Ưu tiên không nên dừng ở việc ngăn chặn mọi cuộc tấn công—một mục tiêu khó bảo đảm tuyệt đối—mà phải giúp hệ thống phát hiện sớm, hạn chế tác động và khôi phục nhanh. Tại hội thảo, ông Vũ Duy Hiền đề xuất chuyển từ bảo vệ bị động sang quản trị rủi ro chủ động, tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp năng lượng và tổ chức chuyên môn, đồng thời gắn công nghệ mới với yêu cầu an ninh, an toàn và phát triển bền vững. Đây là hướng tiếp cận thực tế: khả năng chống chịu phụ thuộc vào việc xác định trước hệ thống nào thiết yếu, ai chịu trách nhiệm khi có sự cố và cách duy trì những chức năng quan trọng. Các tham luận về ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tối ưu sử dụng năng lượng, quản trị phát thải và bảo vệ hệ thống IT/OT cũng cho thấy công nghệ có thể hỗ trợ chuyển đổi, nhưng chỉ khi được triển khai cùng biện pháp kiểm soát phù hợp.
Bước tiếp theo mà hội thảo hướng tới là kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp năng lượng và cộng đồng công nghệ để chia sẻ kinh nghiệm quản trị rủi ro, bảo vệ hạ tầng trọng yếu và nâng cao năng lực ứng phó sự cố. Kết nối này cần chuyển thành phối hợp thường xuyên, thay vì chỉ trao đổi trong một sự kiện: các đơn vị cần thống nhất cách chia sẻ cảnh báo, phân công ứng cứu và phục hồi hoạt động. Chuyển đổi xanh sẽ đáng tin cậy hơn khi an ninh mạng được xem là điều kiện thiết kế của hệ thống năng lượng mới. Bảo vệ dữ liệu, công nghệ điều khiển và khả năng vận hành liên tục chính là bảo vệ nền tảng của an ninh năng lượng.
