Điện nông thôn là nền móng của chuyển dịch xanh
Điện khí hóa nông thôn là việc mở rộng và cải thiện hạ tầng cấp điện để người dân ở vùng nông thôn, miền núi và vùng xa có nguồn điện ổn định cho sinh hoạt, sản xuất và tiếp cận các giải pháp năng lượng sạch. Đây không nên chỉ được xem là nhiệm vụ kéo lưới: tại Quảng Trị, đó còn là bước đầu nối mục tiêu an sinh với chuyển dịch năng lượng xanh.
Trong chuyến công tác hai ngày tại tỉnh, đoàn Bộ Công Thương và Liên minh châu Âu (EU) làm việc với chính quyền địa phương về các chương trình năng lượng đang và sẽ triển khai. Trọng tâm là phối hợp giữa Ban Chỉ đạo Chương trình Chuyển dịch năng lượng bền vững Việt Nam – EU và UBND tỉnh, gắn giảm phát thải với phát triển năng lượng bền vững. Cuộc làm việc có ý nghĩa vì đặt nhu cầu điện của người dân trong cùng một hướng đi với cam kết khí hậu, thay vì coi đó là hai mục tiêu tách biệt.
Với Quảng Trị, EU hỗ trợ năng lượng đáng chú ý nhất khi góp phần giải quyết một vấn đề cụ thể trước mắt: chất lượng và độ ổn định của điện ở nông thôn. Nền tảng ấy cũng tạo điều kiện để những bước đầu tư xanh tiếp theo mang lại lợi ích rộng hơn cho cộng đồng.
Điện ổn định giúp người dân mở rộng sinh kế
Tại thôn Hùng Lai, xã Bố Trạch, chương trình do EU hỗ trợ đưa điện đến khoảng 70 hộ. Trước dự án, nhiều gia đình đã có điện nhưng đường dây cũ khiến nguồn cấp chập chờn, gây trở ngại cho sinh hoạt và sản xuất. Dự án triển khai trong giai đoạn 2019–2020, xây mới và cải tạo hệ thống cấp điện tại sáu xã thuộc hai huyện trước đây là Bố Trạch và Minh Hóa.
Hạng mục gồm hơn 10 km đường dây trung áp, gần 85 km đường dây hạ áp, 16 trạm biến áp mới với tổng dung lượng 2.200 kVA, cùng việc cải tạo và di dời năm trạm hiện có. Theo trưởng thôn Nguyễn Văn Sơn, nguồn điện ổn định hơn giúp các hộ vận hành máy bơm, thiết bị chăn nuôi và yên tâm tính chuyện mở rộng kinh doanh.
Đây là giá trị thiết thực của điện khí hóa nông thôn: không dừng ở việc có điện, mà là điện đủ tin cậy để hỗ trợ sinh kế và tăng năng suất. Ở những địa bàn thường xuyên chịu mưa bão, chất lượng hạ tầng còn quan trọng hơn; nếu lưới điện yếu, cơ hội cơ giới hóa và đầu tư của người dân cũng bị giới hạn.
Từ tiếp cận điện đến năng lượng tái tạo Quảng Trị
Quảng Trị có vị trí trên Hành lang kinh tế Đông – Tây và tiềm năng phát triển điện gió, điện mặt trời. Tỉnh đang hướng tới vai trò trung tâm năng lượng của miền Trung, nhưng tiềm năng phát điện chỉ có thể chuyển thành lợi ích kinh tế khi quy hoạch nguồn điện đi cùng hệ thống truyền tải đủ sức tiếp nhận công suất. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Đức Tiến nhấn mạnh hạ tầng truyền tải là điều kiện để giảm điểm nghẽn và tạo thuận lợi cho các dự án năng lượng tái tạo.
Định hướng đúng là kết nối hai đầu của hệ thống: mở rộng điện lưới và nguồn sạch đến các thôn, bản, đồng thời phát triển lưới truyền tải phục vụ sản xuất quy mô lớn. Cách tiếp cận này giúp năng lượng tái tạo Quảng Trị gắn với đời sống địa phương, thay vì chỉ được đánh giá qua sản lượng của các nhà máy.
Cơ hội hợp tác còn nằm ở thiết bị, dịch vụ kỹ thuật, vận hành và bảo dưỡng dự án. Nếu Quảng Trị phát triển được các năng lực hỗ trợ này, giá trị của điện gió và điện mặt trời có thể lan sang việc làm và hoạt động sản xuất trong tỉnh. Đó là lý do hạ tầng và năng lực địa phương cần được xem như một phần của quy hoạch năng lượng, không phải việc bổ sung sau này.
Hợp tác cần chuyển thành hạ tầng và chính sách cụ thể
EU và Việt Nam xác định hợp tác năng lượng là một lĩnh vực ưu tiên trong quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện. Đại sứ EU tại Việt Nam Julien Guerrier cam kết hỗ trợ phát triển hạ tầng bền vững, năng lượng sạch và giao thông, đồng thời thúc đẩy cải thiện khuôn khổ chính sách phục vụ chuyển dịch xanh. Đây là hướng đi có triển vọng, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào khả năng biến cam kết thành dự án đúng tiến độ và xử lý các nút thắt về truyền tải, thủ tục và mặt bằng.
Bộ Công Thương, EU và chính quyền tỉnh đã có cơ sở hợp tác từ chương trình điện nông thôn; phía Quảng Trị cũng cam kết tạo điều kiện về môi trường đầu tư, thủ tục hành chính và giải phóng mặt bằng. Bước tiếp theo nên giữ trọng tâm kép: bảo đảm người dân vùng xa có điện ổn định, đồng thời chuẩn bị lưới điện và hệ sinh thái dịch vụ cho nguồn tái tạo.
Kết luận, chuyển dịch năng lượng xanh tại Quảng Trị sẽ thuyết phục hơn khi lợi ích của nó hiện diện trong sinh kế nông thôn và năng lực hạ tầng địa phương. Điện khí hóa tạo nền tảng xã hội; tiềm năng gió, mặt trời mở ra hướng phát triển tiếp theo. Hai việc cần được hoạch định cùng nhau để hợp tác EU – Việt Nam tạo ra giá trị bền vững, chứ không chỉ dừng ở các dự án riêng lẻ.
