Khoảng cách lớn giữa dự toán và tiền đã giải ngân
Ngân sách khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nguồn lực công được bố trí để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển công nghệ và chuyển đổi số, với hiệu quả cần được đánh giá qua kết quả cụ thể. Tính đến ngày 26/10/2026, tổng dự toán được sử dụng trên cả nước là 52.680,28 tỷ đồng, nhưng mới giải ngân 21.693,48 tỷ đồng, tương đương 41,18%. Gần 31.000 tỷ đồng vẫn chưa được đưa vào thực hiện khi năm chỉ còn hơn hai tháng. Đây không chỉ là con số tiến độ thấp: nguồn lực dành cho những lĩnh vực được xem là động lực tăng trưởng đang bị giữ lại trong khâu triển khai. Áp lực đẩy nhanh giải ngân khoa học vì thế là có thật, nhưng chạy theo tỷ lệ cuối năm mà không làm rõ tiền sẽ tạo ra sản phẩm gì cũng không thể xem là thành công.
Địa phương chậm hơn, nhưng điểm nghẽn không đồng đều
Khối địa phương được sử dụng dự toán 28.032,79 tỷ đồng, đã giải ngân 10.789,36 tỷ đồng, đạt 38,49%—thấp hơn mức chung; còn 17.243,43 tỷ đồng chưa giải ngân. Chênh lệch giữa các lĩnh vực gợi ý rằng một nút thắt duy nhất khó giải thích toàn bộ tình hình: tại địa phương, tỷ lệ giải ngân khoa học, công nghệ là 47,15%, trong khi đổi mới sáng tạo đạt 27,54% và chuyển đổi số 30,23%. Kết quả giữa các địa phương cũng khác biệt: bảy nơi đạt từ 50% trở lên, trong đó Huế đạt 65,21% và Tuyên Quang 65,17%. Điều này cho thấy tiến độ phụ thuộc đáng kể vào cách từng nơi chuẩn bị, tổ chức và tháo gỡ vướng mắc. Cần rà soát nguyên nhân cụ thể thay vì chỉ thúc chỉ tiêu chung; nếu không, kinh phí công nghệ có thể tiếp tục mắc ở thủ tục hoặc khâu phối hợp.
Gỡ thủ tục, không biến giải ngân thành cuộc chạy đua
Tại hội nghị ngày 27/10, Bộ Khoa học và Công nghệ yêu cầu các địa phương khẩn trương xác định nguyên nhân khách quan, chủ quan của tình trạng chậm giải ngân, đồng thời trao đổi cách xử lý vướng mắc trong quản lý nhiệm vụ. Các cơ chế mới trong Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Luật Chuyển đổi số cùng nghị định hướng dẫn được đưa ra làm rõ; quy định về quy trình giao nhiệm vụ cũng đặt thời hạn ký hợp đồng tối đa 120 ngày kể từ khi hết hạn nhận hồ sơ đề xuất. Đây là những hướng tháo gỡ cần được chuyển thành quy trình dễ thực hiện và trách nhiệm rõ ràng. Nhưng mục tiêu không thể là giải ngân bằng mọi giá: tỷ lệ cao không chứng minh một nhiệm vụ có ích nếu thiếu sản phẩm đầu ra. Đẩy nhanh tiến độ chỉ có ý nghĩa khi đi cùng chất lượng và hiệu quả sử dụng ngân sách.
Kết quả đầu ra phải quyết định ngân sách những năm sau
Thước đo phù hợp không chỉ là bao nhiêu tiền đã rời khỏi ngân sách, mà còn là nhiệm vụ hoàn thành đến đâu và tạo ra kết quả gì. Theo yêu cầu được nêu tại hội nghị, đơn vị sử dụng ngân sách phải đánh giá, báo cáo hiệu quả kinh phí và gắn giải ngân với sản phẩm đầu ra; kết quả năm 2026 cùng sản phẩm tương ứng sẽ là căn cứ xem xét bố trí ngân sách cho các bộ, ngành, địa phương trong những năm tiếp theo. Cách tiếp cận này vừa tạo áp lực giải trình, vừa tránh khuyến khích chi tiêu vội vàng vào cuối năm. Với hơn 52.680 tỷ đồng đã được bố trí, ưu tiên trước mắt là xử lý những điểm nghẽn thực chất, phân định rõ trách nhiệm và theo dõi kết quả. Giải ngân nhanh là cần thiết, nhưng giải ngân có ích mới là đích đến.
