Từ môn chuyên sang ba khối tuyển sinh
Tuyển sinh trường chuyên theo khối là phương án dự thảo trong đó học sinh dự tuyển vào một lĩnh vực rộng thay vì chọn riêng một môn chuyên ngay từ đầu, nhằm kết hợp bồi dưỡng năng khiếu với giáo dục toàn diện. Ngày 10/11, Bộ GD&ĐT công bố dự thảo thông tư mới về tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên để lấy ý kiến, thay thế quy chế ban hành năm 2023.
Theo đề xuất, lớp chuyên theo khối gồm ba hướng: khối Khoa học tự nhiên với Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học; khối Khoa học xã hội với Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí; và khối Ngoại ngữ. Tuyển sinh cũng chuyển theo ba khối, áp dụng một phương thức và một điểm chuẩn cho mỗi khối, không ấn định chỉ tiêu riêng theo từng môn chuyên. Đây là thay đổi đáng kể: học sinh vẫn có thể đi sâu vào môn sở trường, nhưng không bị phân luồng thành một “chuyên Toán” hay “chuyên Văn” ngay từ cửa vào.
Mục tiêu là giảm học lệch, không xóa chuyên sâu
Bộ lý giải rằng mô hình mới nhằm mở rộng nền tảng kiến thức trong từng lĩnh vực, tăng liên kết giữa các môn và tránh định hướng chuyên sâu quá sớm. Dự thảo gắn thay đổi với định hướng phát hiện, ươm tạo tài năng toàn diện, định hướng nghề nghiệp sớm, khắc phục học lệch và chạy theo thành tích giải thưởng theo Nghị quyết 71-NQ/TW.
Điều đó không đồng nghĩa trường chuyên bỏ bồi dưỡng sâu. Hoạt động giáo dục được thiết kế thành ba tầng: chương trình phổ thông để bảo đảm nền tảng chung, giáo dục nâng cao theo khối và nội dung chuyên sâu theo môn, kết hợp dự án liên môn, liên ngành. Cách làm này hợp lý nếu mục tiêu là để học sinh có nền rộng trước khi chọn hướng hẹp. Tuy nhiên, đổi tên lớp sẽ không tự động xóa áp lực thành tích; hiệu quả phụ thuộc vào cách dạy, đánh giá và việc nhà trường có thực sự dành chỗ cho trải nghiệm thay vì biến các khối thành những “môn chuyên lớn” hay không.
Ở khâu thi tuyển, học sinh khối Khoa học tự nhiên dự kiến thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đọc hiểu khoa học xã hội; khối Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và ngoại ngữ. Bài đánh giá đọc hiểu được thiết kế để kiểm tra tư duy, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền chương trình THCS, không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu từng môn, qua đó hạn chế luyện thi.
Học sinh có thêm thời gian chọn môn, nhưng phải chuẩn bị rộng hơn
Thay đổi dễ thấy nhất với học sinh là không phải chốt môn chuyên sâu ngay khi đăng ký dự tuyển. Trong học kỳ I lớp 10, các em học tập, trải nghiệm, tham gia dự án nhập môn và được tư vấn để định hình lĩnh vực, ngành nghề quan tâm. Đây là khoảng đệm có ích cho những em còn phân vân giữa các môn gần nhau, đồng thời có thể giảm áp lực phải luyện một môn chuyên từ quá sớm.
Cuối học kỳ I, học sinh đăng ký thêm hai môn trong khối để học chuyên sâu, bên cạnh môn bắt buộc: Toán ở khối Khoa học tự nhiên, Ngữ văn ở khối Khoa học xã hội, hoặc ngoại ngữ trúng tuyển ở khối Ngoại ngữ. Các lựa chọn có thể gắn với tổ hợp xét tuyển đại học như Toán – Vật lí – Hóa học, Toán – Hóa học – Sinh học, Toán – Vật lí – Tin học hoặc Ngữ văn – Lịch sử – Địa lí.
Vì vậy, học sinh cần chuẩn bị hai việc song song: củng cố kiến thức nền để dự thi theo khối và tìm hiểu sở trường cùng định hướng học tiếp, thay vì chỉ tập trung vào một môn chuyên. Với khối Khoa học tự nhiên, các môn học lựa chọn gồm Vật lí, Hóa học, Sinh học và Tin học; học sinh khối Khoa học xã hội và Ngoại ngữ học Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học cùng một môn trong nhóm Vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ.
Đề xuất cần được kiểm chứng trong thực tế
Mô hình mới dự kiến áp dụng từ năm học 2027–2028; trường chưa bảo đảm điều kiện có thể áp dụng từ năm học 2028–2029. Bộ cho biết sẽ tiếp tục tổ chức hội thảo, tiếp nhận góp ý từ địa phương, trường học và cơ sở giáo dục đại học để hoàn thiện thông tư. Các đơn vị được đề nghị gửi ý kiến trước ngày 15/11/2026.
Điểm đáng ủng hộ là dự thảo cố gắng thay cách chọn học sinh theo một môn nổi trội bằng lộ trình phát triển rộng rồi mới chuyên sâu. Nhưng mục tiêu giảm học lệch chỉ thành hiện thực nếu bài thi thực sự đánh giá năng lực thay vì tạo một dạng luyện thi mới, và nếu việc chọn môn ở lớp 10 có đủ tư vấn, lựa chọn phù hợp. Với học sinh, thông điệp thực tế là đừng đợi đến khi dự thi mới nhìn sang các môn khác: chuẩn bị nền tảng rộng sẽ quan trọng hơn, trong khi sở trường vẫn có thể được bồi dưỡng sâu sau đó.
