Kết quả số hóa cho thấy bước chuyển từ hồ sơ giấy sang dữ liệu dùng chung
Học bạ số là hồ sơ kết quả học tập được tạo lập, ký số và lưu trữ trên hệ thống điện tử để nhà trường, học sinh và phụ huynh có thể tra cứu, sử dụng thay cho bản giấy theo quy định. Tiến độ tại Hà Tĩnh và Điện Biên cho thấy chuyển đổi số giáo dục đã đi từ mục tiêu chung đến những con số cụ thể, nhưng tỷ lệ hoàn thành cao chưa đồng nghĩa mọi dữ liệu đã sạch và liên thông trọn vẹn.
Sáng 6/11, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì hội nghị trực tuyến toàn quốc về chuyển đổi số ngành giáo dục, đánh giá chiến dịch 100 ngày tháo gỡ điểm nghẽn và bàn việc chuẩn hóa, chia sẻ dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Nghị định 88/2026/NĐ-CP tạo cơ sở để ngành chuyển từ lưu trữ hồ sơ riêng lẻ sang quản lý, khai thác dữ liệu dùng chung. Vì vậy, số văn bằng đã số hóa cần được nhìn cùng khả năng xác thực và sử dụng thực tế, thay vì chỉ xem như một chỉ tiêu hoàn thành.
Hà Tĩnh gần kín học bạ số, nhưng còn phần việc phải xử lý
Hà Tĩnh đã số hóa hơn 1 triệu văn bằng, chứng chỉ. Trong năm học 2025–2026, tỉnh phát hành học bạ số cho 294.009 trong tổng số 294.081 học sinh, đạt 99,98%. Quy mô này đáng chú ý, song 72 hồ sơ chưa hoàn tất đồng bộ cho thấy con số gần tuyệt đối vẫn cần được đọc kèm chất lượng dữ liệu: vướng mắc chủ yếu liên quan mã định danh bị thiếu hoặc trùng, cùng một số học bạ đã ký số nhưng hệ thống của Bộ chưa ghi nhận.
Phần văn bằng cũng chưa đồng đều giữa các nhóm. Tỉnh đã cập nhật đầy đủ lên hệ thống của Bộ 588.635 bằng tốt nghiệp THPT của người sinh từ năm 1970 trở về sau và 13.390 chứng chỉ ứng dụng công nghệ thông tin; còn bằng tốt nghiệp THCS mới đạt 425.500/779.568, tương đương 54,6%. Hà Tĩnh dự kiến hoàn tất số hóa nhóm bằng này vào ngày 25/12, sớm hơn mốc 31/12 của kế hoạch Bộ. Phụ huynh có thể tra cứu học bạ số qua i-HaTinh bằng tài khoản VNeID của học sinh, một lợi ích cụ thể hơn nhiều so với việc chỉ có hồ sơ được quét lên hệ thống.
Điện Biên hoàn tất số hóa, dù địa bàn đặt ra nhiều trở ngại
Điện Biên đã số hóa 420.267 văn bằng, chứng chỉ, đạt 100%; toàn bộ dữ liệu được cập nhật lên hệ thống của Bộ và ký số. Tỉnh cũng tạo lập, ký số 153.206 hồ sơ học bạ, đạt 100%, trong đó phát hành thành công 153.203 học bạ. Kết quả này vượt Hà Tĩnh về tỷ lệ hoàn tất văn bằng, còn quy mô học bạ đã phát hành được công bố ở mức hơn 153 nghìn hồ sơ.
Ý nghĩa của kết quả càng rõ khi đặt trong điều kiện địa phương: địa bàn miền núi, biên giới rộng, dân cư phân tán, nhiều trường ở vùng sâu, vùng xa; hạ tầng, thiết bị và nhân lực công nghệ thông tin còn hạn chế. Điện Biên chọn cách gắn trách nhiệm người đứng đầu với tiến độ, lập tổ công tác, phân công đầu mối và theo dõi hằng ngày để hỗ trợ từng cơ sở giáo dục rà soát, chuẩn hóa, ký số và đồng bộ dữ liệu. Đây là bài học đáng lưu ý: muốn số hóa hồ sơ diện rộng, chỉ giao một nền tảng cho trường học là chưa đủ; tổ chức thực hiện và hỗ trợ trực tiếp mới quyết định tốc độ.
Từ tỷ lệ hoàn thành đến quyền sử dụng hồ sơ số
Hai địa phương đang ở hai điểm khác nhau của cùng một quá trình. Hà Tĩnh có hơn 1 triệu văn bằng, chứng chỉ đã số hóa và tỷ lệ phát hành học bạ số gần 100%, nhưng vẫn phải xử lý dữ liệu học bạ chưa đồng bộ và hoàn tất số hóa bằng THCS. Điện Biên báo cáo đã hoàn thành 100% số hóa văn bằng, chứng chỉ và tạo lập học bạ số. So sánh này cho thấy tiến độ chuyển hồ sơ giáo dục sang dữ liệu số đã tăng tốc, đồng thời nhắc rằng tỷ lệ hoàn thành chỉ có ý nghĩa khi hồ sơ được kết nối và khai thác thuận tiện.
Việc tiếp theo không chỉ nằm ở hai tỉnh. Trước ngày 30/11/2026, ngành giáo dục phải hoàn thành đối soát, làm sạch hơn 44 triệu văn bằng chưa gắn số định danh cá nhân, đồng bộ dữ liệu các cấp học lên Trung tâm Dữ liệu quốc gia và hoàn thiện phương án dùng học bạ, văn bằng số thay bản giấy. Phó Thủ tướng cũng yêu cầu chấm dứt việc đòi nộp học bạ giấy khi đã có bản số, đồng thời khắc phục chậm trễ về xác thực, kết nối và hạ tầng. Đích đến hợp lý không phải là thêm một con số đẹp, mà là người dân dùng được hồ sơ số mà không phải quay lại quy trình giấy.
