Hai cách đo tiến độ số hóa hồ sơ giáo dục
Học bạ số là hồ sơ học tập được tạo lập, ký số và lưu trữ trên hệ thống điện tử, giúp nhà trường, gia đình và cơ quan quản lý tra cứu thông tin mà không phụ thuộc hoàn toàn vào bản giấy. Kết quả ở Hà Tĩnh và Điện Biên cho thấy chuyển đổi số giáo dục đang mở rộng trên cả học bạ lẫn văn bằng, nhưng mỗi nơi nổi bật ở một thước đo khác nhau. Hà Tĩnh đã số hóa hơn 1 triệu văn bằng, chứng chỉ và phát hành học bạ số cho 294.009 trong tổng số 294.081 học sinh năm học 2025–2026, đạt 99,98%. Điện Biên hoàn tất số hóa 420.267 văn bằng, chứng chỉ, đạt 100%, đồng thời tạo lập, ký số toàn bộ 153.206 hồ sơ học bạ. So sánh quy mô tuyệt đối và tỷ lệ hoàn thành giúp nhìn rõ hai mặt của tiến độ, thay vì chỉ dựa vào một con số phần trăm.
Hà Tĩnh nổi bật về khối lượng, nhưng vẫn còn phần việc phía trước
Hơn 1 triệu văn bằng, chứng chỉ được số hóa là quy mô đáng kể; tuy vậy, con số tổng hợp không đồng nghĩa mọi nhóm hồ sơ đã hoàn tất. Dữ liệu của Hà Tĩnh gồm 588.635 bằng tốt nghiệp THPT của người sinh từ năm 1970 trở về sau và 13.390 chứng chỉ ứng dụng công nghệ thông tin đã được cập nhật lên hệ thống của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Khối đại học, cao đẳng, trung cấp đạt tỷ lệ số hóa 94,09%, còn bằng tốt nghiệp THCS đạt 54,6%, tương đương 425.500 trên 779.568 bằng. Tỉnh đặt mục tiêu hoàn tất phần văn bằng THCS còn lại vào ngày 25/12, sớm hơn hạn 31/12 theo kế hoạch của Bộ. Vì vậy, tỷ lệ học bạ gần tuyệt đối là thành quả lớn, nhưng tiến độ văn bằng vẫn cần được đánh giá theo từng cấp học.
Giá trị của hồ sơ số thể hiện rõ nhất khi người dân dùng được. Tại Hà Tĩnh, phụ huynh có thể tra cứu học bạ trực tuyến trên ứng dụng i-HaTinh bằng tài khoản định danh điện tử VNeID. Đây là bước chuyển thiết thực hơn việc chỉ lưu tài liệu dưới dạng điện tử: dữ liệu được kết nối với dịch vụ công, giảm phụ thuộc vào việc tìm và xuất trình bản giấy. Dù vậy, tỉnh vẫn ghi nhận 72 hồ sơ học bạ chưa đồng bộ do thiếu hoặc trùng mã định danh, cùng những vướng mắc kỹ thuật và dữ liệu cũ khó đối chiếu. Quy mô triển khai lớn chỉ đem lại tiện ích bền vững khi các trường hợp ngoại lệ cũng được xử lý.
Điện Biên đạt 100% trong điều kiện địa bàn khó
Điện Biên báo cáo hoàn thành số hóa 100% trong cả hai nhóm trọng tâm: 420.267 văn bằng, chứng chỉ đã được cập nhật lên hệ thống của Bộ và ký số; 153.206 hồ sơ học bạ được tạo lập, ký số, trong đó 153.203 học bạ đã phát hành. Điểm đáng chú ý không chỉ là tỷ lệ trọn vẹn mà còn là bối cảnh triển khai: địa bàn miền núi, biên giới rộng, dân cư phân tán, nhiều trường ở vùng sâu, trong khi hạ tầng và nhân lực công nghệ thông tin còn hạn chế. Tỉnh tổ chức các tổ số hóa, phân công đầu mối theo dõi và hỗ trợ trực tiếp từng đơn vị. Cách làm này cho thấy tỷ lệ hoàn thành cao không tự đến từ phần mềm; nó đòi hỏi phối hợp, trách nhiệm rõ ràng và xử lý sát từng hồ sơ.
Với Điện Biên, hoàn tất số hóa tạo nền tảng để giảm thủ tục và giúp trường học, giáo viên, học sinh, người dân tiếp cận dịch vụ giáo dục trên môi trường số thuận lợi hơn. Tuy nhiên, tỷ lệ 100% cũng không nên được hiểu là mọi vấn đề dữ liệu đã biến mất: tỉnh vẫn đề nghị hỗ trợ xử lý mã định danh trùng, hoàn thiện chức năng thống kê và đồng bộ, đồng thời cải thiện điều kiện triển khai cho các địa phương miền núi, biên giới. Đó là phần việc cần tiếp tục sau khi hoàn thành chỉ tiêu số hóa.
Thành tích chỉ có ý nghĩa khi dữ liệu tiếp tục được khai thác
Hai địa phương cùng cho thấy chuyển đổi số hồ sơ giáo dục đã đi từ kế hoạch sang triển khai trên quy mô lớn. Hà Tĩnh gây chú ý với hơn 1 triệu văn bằng, chứng chỉ và tỷ lệ phát hành học bạ số 99,98%; Điện Biên đạt 100% số hóa văn bằng, chứng chỉ và hoàn thành tạo lập, ký số học bạ. Khác biệt về địa bàn và khối lượng khiến hai kết quả không nên bị giản lược thành cuộc đua phần trăm. Điều cần theo dõi tiếp theo là chất lượng dữ liệu, khả năng liên thông và mức độ hữu ích với người dân. Hà Tĩnh đề nghị tiếp tục hoàn thiện nền tảng dữ liệu dùng chung, chia sẻ học liệu mở và dịch vụ đào tạo trực tuyến; tỉnh cũng hướng tới chuẩn bị dữ liệu cho ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý, dạy và học. Điện Biên đề nghị hỗ trợ xử lý định danh và đồng bộ dữ liệu.
Kết luận: Hà Tĩnh đang kết hợp khối lượng số hóa lớn với độ phủ học bạ gần tuyệt đối, còn Điện Biên đã khép lại các chỉ tiêu số hóa được báo cáo với tỷ lệ 100%. Cả hai đều chứng minh chuyển đổi số giáo dục có thể tạo lợi ích thực tế, nhưng dấu mốc hoàn thành mới là nền móng. Muốn hồ sơ số thay thế được quy trình giấy một cách tin cậy, các địa phương cần tiếp tục làm sạch dữ liệu, gỡ lỗi định danh và bảo đảm người dân thực sự truy cập được dịch vụ.
