An toàn dữ liệu phải đi cùng trải nghiệm dễ dùng
Luật An ninh dữ liệu là khuôn khổ pháp lý nhằm bảo vệ dữ liệu trước nguy cơ bị truy cập, sử dụng hoặc làm lộ trái phép, đồng thời đặt ra trách nhiệm cho những cơ quan, tổ chức quản lý và khai thác dữ liệu. Luật chỉ đạt mục tiêu nếu người dân vừa được bảo vệ, vừa sử dụng dịch vụ công thuận tiện. Sáng 4/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật An ninh dữ liệu, sau đó tiếp tục thảo luận dự án Luật Định danh và xác thực điện tử. Tại phiên thảo luận, đại biểu nêu thẳng hai câu hỏi không thể tách rời: dữ liệu người dân được bảo vệ ra sao, và các ứng dụng có thực sự tiện lợi hay không. Đây là phép thử quan trọng của chuyển đổi số: quyền riêng tư không thể bị đánh đổi để đổi lấy tốc độ triển khai, còn bảo mật cũng không nên biến thành thêm thủ tục cho người dân.
Rủi ro an ninh là có thật, không chỉ nằm ở công nghệ
Cần những quy định chặt chẽ vì nguy cơ lộ lọt dữ liệu đã gắn với đời sống thường nhật. Đại biểu Lê Thị Thanh Lam dẫn báo cáo thẩm tra cho biết năm 2025 ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng và khoảng 300 vụ rao bán hơn 1,7 triệu bản ghi dữ liệu; kiểm tra tại 7 bộ, ngành, địa phương kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư phát hiện 1.315 lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng. Nhưng luật không thể chỉ đặt cược vào giải pháp kỹ thuật. Sự cố có thể bắt đầu từ mật khẩu bị lừa lấy, tài khoản dùng mật khẩu yếu, quyền quản trị quá rộng hoặc nhân viên sao chép dữ liệu mà thiếu giám sát. Vì vậy, cần quy định rõ ai được truy cập, dùng dữ liệu vào mục đích nào và chịu trách nhiệm ra sao. Khi dữ liệu cá nhân bị lộ, người bị ảnh hưởng cũng cần được thông báo kịp thời, kèm hướng dẫn phòng tránh lừa đảo — một phần thiết yếu của bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Ít ứng dụng trùng lặp cũng là một lớp bảo vệ
Bảo mật và tiện dụng không phải hai lựa chọn đối nghịch. Đại biểu Lê Thị Thanh Lam nêu cảnh người dùng phải cài VNeID, ứng dụng bảo hiểm xã hội, thuế, giao thông, quản lý giấy tờ, điện và nước. Với điện thoại ít bộ nhớ, ứng dụng chồng chất khiến máy đầy, chạy chậm; thông báo dồn dập còn làm người dân bỏ sót tin về hồ sơ, thời hạn hoặc quyền lợi. Đó không chỉ là phiền toái giao diện. Mỗi hệ thống riêng lẻ kết nối và nắm dữ liệu lại tạo thêm đầu mối cần bảo vệ. Đại biểu đề nghị rà soát dịch vụ nào nên tích hợp lên nền tảng dùng chung, dịch vụ nào chỉ cần kết nối, chia sẻ dữ liệu; đồng thời ưu tiên VNeID cho thông báo hành chính thiết yếu và không yêu cầu người dân nộp lại thông tin Nhà nước đã có. Một ứng dụng định danh hữu ích nên giảm số lần khai báo và số nơi lưu dữ liệu, chứ không trở thành cánh cửa dẫn tới nhiều ứng dụng rời rạc hơn.
Liên thông phải có trách nhiệm và thông báo rõ ràng
Theo đại biểu Lê Thị Thanh Lam, VNeID đã trở thành kênh giao tiếp chủ yếu; mục tiêu của Chính phủ trong năm 2027 là liên thông các cơ sở dữ liệu và không yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có. Mục tiêu này đáng ủng hộ, nhưng liên thông chỉ tạo niềm tin khi đi kèm kiểm soát truy cập, sử dụng đúng mục đích và trách nhiệm xử lý sự cố. Nếu dữ liệu bị lộ mà người dân không được báo, họ mất cơ hội tự phòng vệ trước những cuộc gọi, tin nhắn lừa đảo có thể dùng đúng họ tên, số căn cước hay thông tin người thân. Vì thế, thông báo sự cố cần nhanh, dễ hiểu và chỉ rõ việc người bị ảnh hưởng nên làm. Quốc hội đang xem xét 57 nội dung, trong đó có kế hoạch thông qua 39 luật, 4 nghị quyết quy phạm pháp luật và cho ý kiến 4 dự án luật. Trong khối lượng lập pháp ấy, chất lượng thực thi phải được cân nhắc ngang với số lượng quy định.
Thước đo cuối cùng là người dân bớt vất vả
Dự án Luật An ninh dữ liệu và Luật Định danh và xác thực điện tử nên cùng hướng tới một nguyên tắc: bảo vệ dữ liệu bằng ít đầu mối hơn, phân quyền rõ hơn và dịch vụ dễ tiếp cận hơn. Nếu luật khiến người dân phải ghi nhớ thêm mật khẩu, cài thêm ứng dụng và khai lại thông tin đã có, thì triển khai số đang chuyển gánh nặng từ cơ quan quản lý sang người sử dụng. Ngược lại, nền tảng dùng chung được đánh giá an ninh, dữ liệu chỉ được dùng đúng mục đích, cùng cơ chế thông báo kịp thời khi xảy ra lộ lọt sẽ giúp bảo vệ tốt hơn mà không dựng thêm rào cản. Như đại biểu Lê Thị Thanh Lam nhấn mạnh, ít ứng dụng trùng lặp và ít đầu mối nắm dữ liệu vừa giúp an toàn hơn, vừa giảm vất vả cho người dân. Đó mới là thước đo thuyết phục cho một nền định danh điện tử phục vụ con người.






