Chuyến thăm đặt công nghệ vào trọng tâm
Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là hoạt động ngoại giao cấp cao nhằm củng cố quan hệ song phương và mở rộng hợp tác thực chất trong kinh tế, công nghệ, chuyển đổi xanh và đào tạo nhân lực. Từ ngày 8 đến 11/11/2026, ông dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm chính thức Nhật Bản, trong bối cảnh quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước tiếp tục phát triển trên nhiều kênh. Trọng tâm công nghệ không phải một điểm nhấn mang tính nghi thức: nó phản ánh nhu cầu nâng chất lượng tăng trưởng và tăng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Vì vậy, kết quả đáng chờ đợi không chỉ là tuyên bố chung, mà là các chương trình có mục tiêu, nguồn lực và lộ trình rõ ràng.
Lịch trình có hội đàm Việt Nhật với Thủ tướng Sanae Takaichi tại Tokyo ngày 9/11, cùng các hoạt động đối ngoại cấp cao khác. Đây là cơ hội để hai bên kết nối ưu tiên chính trị với những việc doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và cơ quan công quyền có thể triển khai. Nếu hợp tác công nghệ Việt Nhật tạo được đầu ra cụ thể, chuyến thăm sẽ góp thêm xung lực cho quan hệ Việt Nhật thay vì chỉ củng cố thông điệp hữu nghị.
Từ ưu tiên công nghệ đến năng lực trong nước
Bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và năng lượng sạch là những lĩnh vực được nêu rõ trong kỳ vọng hợp tác. Trước chuyến thăm, ông Tô Lâm bày tỏ mong muốn Nhật Bản tăng cường đầu tư và phối hợp với Việt Nam ở các ngành công nghệ cao này. Đây là hướng đi có cơ sở: Nhật Bản có năng lực công nghệ và kinh nghiệm công nghiệp, còn Việt Nam cần thêm nhân lực, tri thức và liên kết sản xuất để tham gia sâu hơn vào các ngành giá trị cao.
Tuy nhiên, đầu tư đơn thuần chưa đủ để tạo bước tiến bền vững. Điều có ý nghĩa hơn là đào tạo nhân lực gắn với nhu cầu doanh nghiệp, chuyển giao kỹ năng và mở cơ hội để đơn vị Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng. Hai bên cũng có tiềm năng hợp tác về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đa dạng hóa nguồn cung. Nếu thiếu những mắt xích trong nước, Việt Nam có thể thu hút dự án nhưng vẫn bỏ lỡ phần giá trị tri thức. Bởi vậy, chất lượng hợp tác nên được đo bằng năng lực được bồi đắp, không chỉ bằng số dự án được công bố.
Lợi ích song phương cần hiện rõ trong đời sống
Nền tảng kinh tế tạo thêm lý do để hai nước đẩy nhanh hợp tác. Nhật Bản là đối tác lớn nhất của Việt Nam về vốn ODA và hợp tác lao động, đứng thứ ba về đầu tư, thứ tư về thương mại và du lịch. Giao thương song phương từ đầu năm đến tháng trước đã gần bằng tổng giá trị của cả năm trước đó. Các số liệu này cho thấy quan hệ đã có quy mô đáng kể; bước tiếp theo là giúp công nghệ và đầu tư tạo ra giá trị lan tỏa cho doanh nghiệp, người lao động và người tiêu dùng.
Lợi ích không chỉ nằm ở các ngành chiến lược. Gần 700.000 người Việt đang sinh sống, học tập và làm việc tại Nhật Bản, tạo nên cầu nối xã hội quan trọng giữa hai nước. Với người dân, những thỏa thuận thiết thực về đi lại, bảo hộ công dân hay thương mại nông sản có thể gần gũi hơn các cam kết công nghệ. Hai bên dự kiến thảo luận cơ chế thông báo lãnh sự khi công dân nước này bị bắt giữ ở nước kia; đồng thời có thể đạt thỏa thuận xuất nhập khẩu một số loại hoa quả. Đây là những hướng hợp tác giúp quan hệ song phương được cảm nhận qua đời sống thường nhật.
Thước đo sẽ là những bước tiếp theo
Chương trình chuyến thăm còn có hoạt động với lãnh đạo Nhật Bản, các tổ chức kinh tế và doanh nghiệp, bên cạnh hội kiến Nhà vua, Hoàng hậu cùng lãnh đạo Quốc hội. Hai bên cũng xem xét tuyên bố chung về khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu, hợp tác dự trữ dầu mỏ tại Việt Nam và nghiên cứu lò phản ứng hạt nhân thế hệ mới, gồm lò phản ứng mô-đun nhỏ. Những nội dung này cho thấy nghị trình rộng hơn công nghệ số, gắn khoa học với năng lượng và an ninh kinh tế.
Dẫu vậy, phạm vi thảo luận rộng không tự động đồng nghĩa với kết quả sâu. Thách thức là biến các cam kết cấp cao thành kế hoạch có cơ quan phụ trách, thời hạn và tiêu chí đánh giá. Nếu làm được điều đó, chuyến thăm có thể mở dư địa hợp tác công nghệ theo hướng vừa nâng năng lực trong nước, vừa đem lại lợi ích cụ thể cho cộng đồng hai bên. Nếu không, công nghệ sẽ vẫn là một kỳ vọng lớn hơn những gì quan hệ đối tác thực sự tạo ra.
Kết luận: chuyến thăm của ông Tô Lâm tạo thời điểm thuận lợi để đưa hợp tác công nghệ Việt Nhật lên vị trí trung tâm của quan hệ Việt Nhật. Thành công sẽ được chứng minh bằng nhân lực được đào tạo, năng lực sản xuất được nâng lên và những thỏa thuận đi vào thực hiện—không chỉ bằng lời khẳng định về tiềm năng.
