Từ tin cậy chính trị đến dấu mốc hợp tác mới
Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là dịp cấp cao để hai nước định hướng giai đoạn mới cho quan hệ song phương, củng cố tin cậy chính trị và chuyển những ưu tiên chung thành chương trình hợp tác cụ thể. Đây không chỉ là một nghi thức ngoại giao: giá trị của chuyến đi sẽ được đo bằng khả năng tạo thêm lợi ích thiết thực cho cả hai bên. Ngày 8/11, ông Tô Lâm và Phu nhân bắt đầu chuyến thăm chính thức Nhật Bản; trong khuôn khổ hoạt động, ông tiếp Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae. Chuyến thăm diễn ra khi Việt Nam đặt yêu cầu cao hơn về tăng trưởng, chất lượng nền kinh tế và năng lực tự chủ. Vì vậy, làm rõ định hướng cải cách và cam kết thực thi có ý nghĩa thiết thực: nó giúp đối tác đánh giá Việt Nam không chỉ qua cơ hội đầu tư, mà còn qua mức độ ổn định và tin cậy lâu dài. Quan hệ Việt Nhật đã được vun đắp hơn nửa thế kỷ, nhưng nền tảng tốt đẹp tự nó không bảo đảm bước tiến tiếp theo. Chuyến thăm được kỳ vọng tạo dấu mốc mới cho Đối tác Chiến lược Toàn diện, với tin cậy chính trị sâu hơn và hợp tác kinh tế chặt chẽ hơn.
Cơ hội nằm ở liên kết kinh tế có chiều sâu
Cơ hội đáng kể nhất không phải là tăng thêm các thỏa thuận trên giấy, mà là chuyển từ trao đổi thương mại và đầu tư riêng lẻ sang liên kết sản xuất, công nghệ và chuỗi cung ứng. Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ nhận định chuyến thăm đánh dấu bước chuyển sang liên kết kinh tế sâu sắc hơn, hướng tới năng lực tự chủ và khả năng chống chịu của mỗi nền kinh tế. Đây là hướng đi có lợi cho Việt Nam nếu doanh nghiệp trong nước được nâng cấp để tham gia những khâu có giá trị cao hơn. Các lĩnh vực được nêu cụ thể gồm an ninh kinh tế, năng lượng, khoáng sản quan trọng, trí tuệ nhân tạo và bán dẫn; đồng thời mở ra dư địa cho công nghiệp công nghệ cao, điện tử, tự động hóa và chuyển đổi số. Hai bên cũng có thể đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và đào tạo nhân lực chất lượng cao.[1376325] Tuy nhiên, hợp tác chỉ tạo đột phá khi gắn với dự án có mục tiêu, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện rõ ràng, thay vì dừng ở danh mục lĩnh vực ưu tiên.
Thương mại và doanh nghiệp cần được hưởng lợi cụ thể
Nền tảng thương mại giữa hai nước có tính bổ trợ: Việt Nam xuất khẩu dệt may, thủy sản, nông sản, thực phẩm chế biến, đồ gỗ, máy móc và linh kiện; Nhật Bản cung cấp máy móc, công nghệ, nguyên liệu và linh kiện phục vụ sản xuất. Nhưng cơ hội mới không nên chỉ được hiểu là bán nhiều hàng hơn. Điều quan trọng là hàng Việt nâng chất lượng, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và đáp ứng ổn định các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường Nhật Bản. Đầu tư cũng cần đi cùng chuyển giao công nghệ và đào tạo. Hợp tác bán dẫn, trí tuệ nhân tạo hay tự động hóa có thể tạo ra kỹ sư, nhà cung ứng trong nước vững năng lực và sản phẩm có giá trị cao hơn. Với người lao động, lợi ích chỉ thành hiện thực khi có chuẩn bị về kỹ năng, ngôn ngữ, hiểu biết pháp luật và bảo đảm quyền lợi. Ở cấp địa phương, đào tạo, dự án nông nghiệp hay hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ có thể đưa tình hữu nghị vào đời sống thường ngày. Vì thế, thước đo của hợp tác Việt Nhật phải là năng lực mới được tạo ra, không chỉ là số cuộc gặp hay cam kết.
Cam kết sau chuyến thăm mới là phép thử
Chuyến thăm có thể mở cánh cửa chính trị, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào việc các cơ quan, doanh nghiệp và địa phương cùng triển khai những cam kết sau đó. Doanh nghiệp cần thủ tục đúng hẹn, quy định nhất quán và cơ chế lắng nghe vướng mắc; phía Việt Nam cũng cần biến định hướng cải cách thành môi trường đầu tư dễ dự đoán hơn. Nếu thiếu các điều kiện ấy, niềm tin cấp cao khó chuyển thành quyết định đầu tư dài hạn. Những kết nối địa phương, đào tạo và xúc tiến thương mại là phần việc không thể xem nhẹ: chúng giúp doanh nghiệp tìm đối tác, người lao động tiếp cận cơ hội và người dân cảm nhận lợi ích từ quan hệ hai nước. Chương trình giao lưu văn hóa - thương mại Việt Nam - Nhật Bản năm 2026 tại Cần Thơ, diễn ra từ ngày 11 đến 13/9, là một ví dụ về hoạt động tiếp nối ở cấp gần với cộng đồng. Kết luận, chuyến thăm Nhật Bản có ý nghĩa khi đưa tin cậy chính trị thành hợp tác kinh tế thực chất, đồng thời giúp Việt Nam tăng năng lực công nghệ, nhân lực và chuỗi cung ứng. Thành công không nằm ở lời hứa lớn, mà ở những dự án được thực hiện và lợi ích người dân, doanh nghiệp có thể nhận thấy.
