Nỗi lo mất nhà không thể chỉ giải quyết bằng một nghị quyết
Xử lý dự án Mường Thanh là quá trình rà soát và khắc phục các vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng tại 12 công trình, đồng thời xác định cách bảo vệ người dân đang sinh sống ở đó. Sáng 28/10, HĐND TP Hà Nội thông qua nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả tại các dự án này.
Với ông Trịnh Huy Tuấn, nghị quyết ấy gắn với nỗi lo rất cụ thể: cả ba căn hộ của gia đình tại HH Linh Đàm và Kim Văn - Kim Lũ đều nằm trong diện liên quan sai phạm. Ông thấp thỏm trước nguy cơ phải rời nơi đã gắn bó nhiều năm. Gia đình từng bán nhà ở quê, vay mượn người thân để mua căn hộ gần con cháu; căn hộ riêng ông mua năm 2020 có giá hơn 1,2 tỷ đồng.
Đây không chỉ là câu chuyện tài sản. Ông mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, có lúc cần thở oxy nhiều giờ mỗi ngày, nên thay đổi đột ngột nơi ở còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và việc chăm sóc. Căn hộ sai phạm vì thế không thể được xem như một hạng mục trên bản vẽ tách rời khỏi đời sống cư dân.
Quy mô vi phạm lớn, nhưng xử lý phải phân loại từng phần
Quy mô chênh lệch giữa quy hoạch và hiện trạng khiến việc xử lý không thể giản lược thành một quyết định chung cho toàn bộ cư dân. Theo thống kê được công bố, 12 dự án có 6.759 căn hộ được phê duyệt ban đầu, trong khi số căn thực tế lên tới 24.943, vượt quy hoạch 18.184 căn. Những con số này cho thấy cần làm rõ từng công trình, hạng mục và căn hộ bị ảnh hưởng, thay vì để người dân tự đoán số phận nơi ở.
Theo nghị quyết, các công trình sẽ được rà soát và phân loại theo từng hạng mục. Phần đáp ứng yêu cầu về an toàn chịu lực, phòng cháy chữa cháy, hạ tầng kỹ thuật và quy chuẩn liên quan có thể được xem xét cho tồn tại có điều kiện; phần không đạt và không thể khắc phục có thể phải phá dỡ hoặc chuyển đổi công năng theo phương án được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Đó là hướng đi hợp lý hơn xử lý đồng loạt, nhưng “có thể được xem xét” chưa phải cam kết rằng một căn hộ chắc chắn được giữ lại. Cư dân cần được biết kết quả kiểm tra và căn cứ áp dụng cho chính tòa nhà, hạng mục, căn hộ của mình.
Cơ chế mới là điểm khởi đầu; quyền lợi cần thành phương án cụ thể
Kiến trúc sư Lưu Quang Huy, Viện trưởng Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội, nhận định nghị quyết là cơ sở pháp lý để các sở, ngành tham mưu giải pháp cụ thể cho từng khu vực, đồng thời là cơ sở ban đầu tạo cơ chế, chính sách bảo đảm cuộc sống người dân. Đây là tín hiệu cần thiết, nhưng chưa thay thế những quyết định cụ thể về việc ai phải di dời, được hỗ trợ thế nào và sẽ sống ở đâu.
Lãnh đạo viện cũng đánh giá lo lắng của những gia đình đang sống ổn định, có con học gần nhà nhưng có thể phải chuyển đi là chính đáng. Theo ông, cơ quan chức năng và địa phương cần có giải pháp để bảo đảm nơi ở mới, sinh kế và việc học hành. Cam kết ấy chỉ có ý nghĩa khi được chuyển thành phương án rõ ràng, có thời điểm thực hiện và đầu mối chịu trách nhiệm.
Người mua nhà ngay tình không thể bị đặt vào thế gánh thay hậu quả của sai phạm do doanh nghiệp và khâu quản lý. Bảo vệ quyền lợi cư dân cần đi cùng việc xác định trách nhiệm từng bên, minh bạch thông tin và bảo đảm người dân được tham gia, phản hồi trước khi phương án ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống được triển khai.
Cư dân cần theo dõi những gì trong quá trình xử lý?
Sau khi nghị quyết được thông qua, các phường liên quan đã bắt đầu rà soát hiện trạng. Tại Kiến Hưng, việc rà soát được đặt ra không chỉ để đếm số căn phải di dời mà còn làm rõ chủ sở hữu, người sử dụng và các tổ chức, cá nhân có quyền lợi liên quan. Đây là bước quan trọng: thiếu dữ liệu chính xác, phương án hỗ trợ dễ bỏ sót người đang ở thực tế hoặc phát sinh tranh chấp.
- Danh mục công khai: căn hộ, hạng mục và phạm vi nào bị ảnh hưởng; căn cứ pháp lý, kỹ thuật nào dẫn đến kết luận đó.
- Phương án xử lý: phần nào được xem xét tồn tại có điều kiện, phần nào phải khắc phục, phá dỡ hoặc chuyển đổi công năng.
- Nếu phải di dời: thời gian và phạm vi di chuyển, phương án bồi thường, hỗ trợ, nơi ở thay thế, cùng giải pháp cho sinh kế và việc học của trẻ.
- Thông tin chủ sở hữu, người sử dụng và quyền lợi liên quan phải được đối chiếu, để cư dân có cơ hội yêu cầu sửa sai trước khi phương án được thực hiện.
Việc công khai danh mục, lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tổ chức di dời theo quy định được xác định là cơ sở để hạn chế khiếu nại, tranh chấp. Cư dân nên theo dõi thông báo chính thức của địa phương, lưu giữ giấy tờ mua bán và hồ sơ cư trú, đồng thời đề nghị giải thích bằng văn bản khi quyền lợi hoặc nơi ở bị ảnh hưởng.
Bảo đảm cuộc sống phải được đo bằng kết quả cho từng hộ
Nghị quyết mở ra khuôn khổ để Hà Nội xử lý 12 dự án Mường Thanh theo hướng có căn cứ pháp lý và phân loại cụ thể. Nhưng với người như ông Tuấn, thước đo cuối cùng không phải số cuộc họp hay văn bản được ban hành, mà là gia đình có được thông báo rõ ràng, có chỗ ở phù hợp nếu phải chuyển đi và không bị bỏ mặc giữa quá trình thực hiện hay không.
Muốn xử lý sai phạm mà không đẩy người dân vào bất an kéo dài, cơ quan chức năng cần công khai kết quả rà soát, phân định trách nhiệm và đưa ra phương án khả thi cho từng nhóm cư dân. Quyền lợi cư dân không nên dừng ở lời hứa về một cơ chế; nó phải hiện diện trong quyết định cụ thể về nơi ở, hỗ trợ, sinh kế và thời hạn.
Vì vậy, câu trả lời cho nỗi lo mất nhà hiện vẫn phụ thuộc vào những bước tiếp theo. Nghị quyết là điểm khởi đầu cần thiết; chỉ khi việc xử lý minh bạch, có đối thoại và bảo vệ người mua ngay tình, cuộc sống của cư dân mới thực sự được bảo đảm.
