Quyết định mới xác định phạm vi và trách nhiệm
Tổ chức bộ máy Mặt trận là hệ thống cơ quan tham mưu, giúp việc và đơn vị trực thuộc phục vụ nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, được xác định cùng cơ cấu của các tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương. Đây là nội dung trọng tâm của Quyết định số 659-QĐ/TW: ngày 2.11, thay mặt Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú ký ban hành văn bản quy định chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của Cơ quan Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cùng cơ quan Trung ương của 5 tổ chức chính trị - xã hội. Quyết định có hiệu lực kể từ ngày ký và thay thế Quyết định số 304-QĐ/TW ban hành ngày 10.6.2025. Điểm đáng chú ý không chỉ là cập nhật sơ đồ tổ chức, mà còn là đặt ra yêu cầu phân định rõ trách nhiệm giữa các đầu mối. Nếu không làm rõ ai chủ trì, ai phối hợp và ai chịu trách nhiệm, quy định về cơ cấu khó chuyển thành hoạt động thông suốt.
Cơ quan Mặt trận giữ vai trò tham mưu chuyên môn
Ở cấp Ủy ban Trung ương MTTQ, Ban Thường trực gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký, các Phó Chủ tịch chuyên trách và những Phó Chủ tịch là người đứng đầu các tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương. Ban Thường trực chủ trì hiệp thương, phối hợp, thống nhất hành động và định hướng nhiệm vụ chung; còn Cơ quan Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam tham mưu, giúp việc cho Ủy ban, Đoàn Chủ tịch và Ban Thường trực, đồng thời làm cơ quan chuyên môn, nghiệp vụ về công tác Mặt trận. Cơ cấu này tạo một đầu mối điều phối, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào ranh giới công việc cụ thể. Các ban tham mưu, giúp việc gồm Ban Tổ chức, Kiểm tra; Ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội; Ban Công tác xã hội; Ban Tuyên giáo; Ban Công tác Dân tộc, Tôn giáo và Kiều bào; Ban Công tác Hội quần chúng và Văn phòng. Các đơn vị sự nghiệp gồm Viện Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ MTTQ, các đoàn thể Trung ương và Báo Đại đoàn kết.
Năm tổ chức có cơ quan riêng, nhiệm vụ chung phải rõ
Quy định phân biệt hai tuyến công việc của cơ quan Trung ương thuộc tổ chức chính trị xã hội: tham mưu, giúp việc Ban Thường trực về chương trình phối hợp, nhiệm vụ chung và phần việc được giao; đồng thời phục vụ cơ quan lãnh đạo có thẩm quyền của chính tổ chức mình. Đây là cách thiết kế hợp lý trên giấy, nhưng cũng là nơi dễ phát sinh giao thoa nếu cùng một nhiệm vụ có nhiều đầu mối. Cơ cấu từng đơn vị được quy định riêng. Chẳng hạn, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam có Ban Công tác Công đoàn, Ban Quan hệ Lao động, Ban Tài chính Công đoàn và Văn phòng; Hội Nông dân có Ban Công tác Nông dân và Văn phòng; Đoàn có Ban Công tác Đoàn, Ban Công tác Thanh thiếu nhi và Văn phòng; Hội Liên hiệp Phụ nữ và Hội Cựu chiến binh cũng có các ban tham mưu, giúp việc riêng. Theo phần đối chiếu với quy định cũ, các tổ chức chính trị - xã hội có ban và văn phòng độc lập, không dùng chung như trước.
Tách đầu mối có thể giúp mỗi tổ chức bám sát chuyên môn và chịu trách nhiệm rõ hơn; nhưng số lượng ban riêng không tự động bảo đảm phối hợp tốt. Thách thức là không để ranh giới mới tạo thêm tầng nấc hoặc khiến nhiệm vụ chung bị đẩy qua lại giữa các cơ quan.
Thước đo sẽ là tránh chồng chéo và bỏ sót
Quyết định giao Ban Thường trực trách nhiệm ban hành quy định cụ thể về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy và quan hệ công tác giữa các cơ quan. Tiêu chuẩn được nêu rõ: chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn phải rành mạch; không chồng chéo, trùng lặp, cũng không bỏ sót nhiệm vụ; hoạt động phải thông suốt, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả. Đây là phần có ý nghĩa thực chất nhất, bởi một sơ đồ tổ chức chỉ giải quyết câu hỏi có những đơn vị nào, chưa trả lời đầy đủ đơn vị nào quyết định, đơn vị nào phối hợp và trách nhiệm cuối cùng thuộc về ai. Việc triển khai vì thế cần biến nguyên tắc thành quy trình công tác và đầu mối chịu trách nhiệm cụ thể. Quyết định có hiệu lực ngay từ ngày ký, còn chất lượng tổ chức bộ máy sẽ được thể hiện qua khả năng phối hợp và xử lý công việc mà không tạo khoảng trống. Kết luận: thay đổi đáng chú ý là cơ cấu được xác lập rõ hơn; giá trị của nó chỉ được chứng minh khi trách nhiệm được phân định đến nơi, đến chốn.
