Đừng đợi đến khi nổi ban mới hành động
Bệnh do não mô cầu là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thể xâm nhập máu hoặc hệ thần kinh và nhanh chóng đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời. Điều đáng sợ không chỉ là mức độ nặng mà còn là tốc độ: người bệnh ban đầu có thể chỉ sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ hoặc buồn nôn, rồi trong vài giờ chuyển sang nhiễm khuẩn huyết nặng, sốc và suy đa cơ quan. Vì thế, xem nhẹ triệu chứng ban đầu như cảm cúm là sai lầm nguy hiểm. Bệnh có thể trở nặng trước khi xuất hiện ban xuất huyết, và không phải trường hợp nào cũng nổi ban. Khi sức khỏe xấu đi nhanh chóng, cần tìm trợ giúp y tế khẩn cấp thay vì chờ một dấu hiệu đặc trưng mới đi viện.
Não mô cầu lây chủ yếu qua giọt bắn đường hô hấp khi tiếp xúc gần với dịch tiết mũi họng của người mang vi khuẩn; người mang mầm bệnh đôi khi không có triệu chứng. Đây là bệnh do vi khuẩn, khác với viêm não Nhật Bản do vi-rút lây chủ yếu qua muỗi đốt.

Vì sao bệnh có thể diễn tiến nhanh đến vậy?
Khi vi khuẩn vào máu, độc tố có thể kích hoạt phản ứng viêm dữ dội, làm tổn thương mạch máu, rối loạn đông máu và tụt huyết áp. Máu đến các cơ quan giảm, khiến người bệnh có thể nhanh chóng rơi vào sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan. Nếu vi khuẩn xâm nhập hệ thần kinh trung ương, bệnh còn có thể gây viêm màng não, phù não, co giật và rối loạn ý thức. Hai thể nguy hiểm nhất là viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết; nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu cũng có thể xảy ra mà không kèm viêm màng não. Diễn tiến này lý giải vì sao chỉ theo dõi tại nhà trong lúc chờ “xem có nổi ban không” là lựa chọn rủi ro: người bệnh có thể chuyển nặng trước khi gia đình nhận ra mức độ nguy hiểm.
Một dấu hiệu cảnh báo đặc biệt là ban xuất huyết sẫm màu, nhất là khi có biểu hiện hoại tử; ban này có thể báo hiệu nhiễm khuẩn huyết nặng. Tuy nhiên, ban không phải điều kiện để bệnh trở nặng, nên đừng dùng việc chưa có ban làm lý do trì hoãn cấp cứu.

Những dấu hiệu não mô cầu cần cấp cứu
Các dấu hiệu não mô cầu cần được đánh giá khẩn cấp gồm sốt cao hoặc thân nhiệt bất thường, đau đầu dữ dội, cứng cổ, nôn ói, lơ mơ hoặc co giật. Cũng cần chú ý những chấm xuất huyết hay ban đỏ tím không mất màu khi ấn; các nốt có thể lan nhanh và chuyển thành mảng xuất huyết lớn. Tay chân lạnh, thở nhanh, da tái hoặc nổi vân tím là những biểu hiện đáng ngại, có thể gợi ý nhiễm khuẩn huyết và sốc. Đừng chờ đủ tất cả dấu hiệu mới hành động: chỉ cần người bệnh xấu đi nhanh hoặc xuất hiện biểu hiện nặng, hãy đưa đến cơ sở y tế ngay.
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, dấu hiệu có thể kín đáo hơn: bú kém hoặc bỏ bú, li bì khó đánh thức, quấy khóc bất thường, khóc thét, thóp phồng, thở nhanh, tay chân lạnh hoặc thân nhiệt quá cao hay quá thấp. Trẻ có thể mắc bệnh nặng mà không sốt cao và chưa có ban xuất huyết. Khi trẻ có biểu hiện bất thường nghiêm trọng, cha mẹ cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay, không tự chờ theo dõi tại nhà.
Điều cần làm khi nghi ngờ mắc bệnh
Nếu người bệnh có dấu hiệu chuyển nặng, hãy tìm trợ giúp y tế khẩn cấp và nói rõ thời điểm triệu chứng khởi phát, diễn biến xấu đi cũng như các biểu hiện đã quan sát được. Không chờ ban xuất huyết xuất hiện, không trì hoãn vì nghĩ rằng bệnh chỉ là cúm hay sốt siêu vi. Bệnh do não mô cầu có thể tiến triển trong vài giờ đến 24 giờ, và người sống sót vẫn có nguy cơ chịu di chứng lâu dài. Càng nhận ra dấu hiệu sớm và đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời, cơ hội được đánh giá và xử trí đúng lúc càng cao.
Nếu từng tiếp xúc gần với người mắc bệnh, người nhà, bạn cùng phòng hoặc người tiếp xúc gần nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và quyết định có cần kháng sinh dự phòng hay không; không tự mua kháng sinh uống. Kết luận cần nhớ rất rõ: ban xuất huyết là cảnh báo nặng, nhưng sự vắng mặt của ban không loại trừ nguy hiểm. Khi người bệnh xấu đi nhanh, hãy đi cấp cứu ngay.






