Từ nâng cấp quan hệ đến triển khai thực chất
Chuyến công du châu Âu là loạt hoạt động ngoại giao cấp cao nhằm chuyển khuôn khổ quan hệ Việt Nam–EU thành hợp tác cụ thể về kinh tế, năng lượng, công nghệ và an ninh, đồng thời thúc đẩy quan hệ dựa trên lợi ích và đóng góp của cả hai phía. Tại Brussels, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm với Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen; các trao đổi được đánh giá là bước tiến đáng kể, góp phần làm sâu sắc quan hệ sau khi hai bên nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 1/2026. Ý nghĩa của chuyến đi vì thế không nằm ở nghi thức hay lời khẳng định thiện chí, mà ở việc bắt đầu vận hành khuôn khổ mới chưa đầy chín tháng sau khi được thiết lập. Với quan hệ Việt Nam EU, phép thử tiếp theo là biến cam kết cấp cao thành dự án, quy tắc hợp tác và kết quả có thể duy trì lâu dài.
Chuyến thăm cũng diễn ra giữa lúc châu Âu tìm cách củng cố các quan hệ đối tác trước một môi trường quốc tế khó lường. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen nêu rõ nhu cầu về quan hệ vững chắc, dựa trên sự tôn trọng chủ quyền và thương mại theo luật lệ—những nguyên tắc đang chịu sức ép. Bối cảnh ấy giúp lý giải vì sao các cuộc trao đổi không chỉ xoay quanh thương mại truyền thống: hai bên đang tìm cách gắn lợi ích kinh tế với khả năng chống chịu chuỗi cung ứng và ổn định khu vực.
Lợi ích chiến lược nằm ở chuỗi cung ứng và năng lượng
Nguyên liệu thô thiết yếu là điểm nhấn cho thấy hợp tác Việt Nam EU đang chuyển từ mua bán đơn thuần sang tính toán về năng lực sản xuất và an ninh kinh tế. Trong cuộc gặp với nhà lãnh đạo Việt Nam, Chủ tịch Ủy ban châu Âu dành nhiều thời gian bàn về khai thác, chế biến bền vững và đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Mối quan tâm của EU tăng lên sau những gián đoạn nguồn cung do hạn chế xuất khẩu, khiến châu Âu tìm thêm đối tác và lựa chọn thay thế trong lĩnh vực khoáng sản.
Thông cáo chung đặt nguyên liệu thiết yếu bên cạnh thương mại, đầu tư qua sáng kiến Cửa ngõ toàn cầu, chuyển đổi năng lượng và an ninh tại Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương. Hai bên cũng nhấn mạnh việc thực thi đầy đủ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam–EU (EVFTA) và sớm phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam–EU (EVIPA). Hướng đi này có tiềm năng tạo lợi ích song phương, nhưng chỉ bền vững nếu hợp tác không dừng ở khai thác hay xuất khẩu nguyên liệu: chế biến, chuyển giao năng lực và đầu tư dài hạn phải được đặt vào cùng một chương trình.
Chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) và Cửa ngõ toàn cầu mở thêm không gian cho đầu tư vào năng lượng tái tạo, năng lượng hạt nhân và hạ tầng chiến lược. Đây là những lĩnh vực có thể nối mục tiêu khí hậu với nhu cầu phát triển, song kết quả sẽ phụ thuộc vào khả năng biến tuyên bố chung thành dự án phù hợp với ưu tiên của cả hai bên.
Từ nhận đầu tư sang cùng kiến tạo
Thông điệp đáng chú ý từ phía Việt Nam là thay đổi cách hình dung về đầu tư: không chỉ mời doanh nghiệp đến sản xuất, mà hướng tới cùng nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chế tạo tại Việt Nam. Tại diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam–Đan Mạch, đề nghị được nêu rõ là chuyển từ “đầu tư tại Việt Nam” sang “đầu tư cùng Việt Nam”, và từ “sản xuất tại Việt Nam” sang nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chế tạo trong nước. Đây không phải khác biệt câu chữ nhỏ. Nó thể hiện mong muốn để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào công nghệ, kỹ năng và giá trị tạo ra trong chuỗi sản xuất.
Định hướng chiến lược ấy cần được gắn với các lĩnh vực hai bên đã xác định: công nghệ và đổi mới sáng tạo, giáo dục, hạ tầng chiến lược và chuyển đổi xanh. Kết nối vật chất cũng có vai trò thiết thực; trong chuyến đi, Tổng công ty Hàng hải Việt Nam ký khuôn khổ hợp tác với cảng Antwerp-Bruges về hàng hải, cảng biển và logistics. Những bước đi này cho thấy hợp tác cùng kiến tạo chỉ có ý nghĩa khi đi kèm kết nối doanh nghiệp, năng lực nghiên cứu và cơ hội tham gia thực chất, thay vì để Việt Nam chỉ là điểm đến sản xuất thuê.
An ninh và các bước tiếp theo sẽ định hình độ sâu quan hệ
Hợp tác quốc phòng và an ninh là một phần ngày càng rõ trong chương trình nghị sự, bên cạnh kinh tế và năng lượng. Thông cáo chung ghi nhận tiềm năng hợp tác theo luật pháp, ưu tiên và chính sách của mỗi bên; các nội dung được đề cập gồm đối thoại quốc phòng–an ninh, an ninh hàng hải, an ninh mạng và quản lý khủng hoảng. Việc đặt quan hệ trong bối cảnh chiến lược Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương của EU cho thấy hai phía nhìn nhận ổn định khu vực như một lợi ích chung. Đây là hướng hợp tác cần tiến triển thận trọng, minh bạch và phù hợp với nguyên tắc của cả Việt Nam lẫn EU.
Các bước tiếp theo đã có mốc cụ thể: thúc đẩy phê chuẩn EVIPA, thực thi đầy đủ EVFTA và mở rộng các sáng kiến đầu tư, chuyển đổi năng lượng. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cũng mời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự và phát biểu tại Diễn đàn Cửa ngõ toàn cầu lần thứ ba vào tháng 6/2027. Lời mời này tạo cơ hội để duy trì đối thoại cấp cao, nhưng giá trị của chuyến công du sẽ được quyết định bởi việc các cam kết có chuyển thành hợp tác cân bằng, tạo năng lực tại chỗ và đem lại lợi ích lâu dài hay không. Quan hệ Việt Nam EU đang có thêm chiều sâu; nhiệm vụ lúc này là biến sự đồng thuận chiến lược thành kết quả cụ thể cho cả hai phía.
