Cấm nhập khẩu, không phải cấm dùng đồ cũ
Lệnh cấm nhập khẩu thiết bị công nghệ số, điện tử đã qua sử dụng là quy định ngăn đưa các mặt hàng thuộc danh mục xác định bằng mã hàng hóa vào Việt Nam, chứ không cấm người dân tiếp tục sử dụng thiết bị cũ đang lưu hành hợp pháp trong nước. Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư 63/2026/TT-BKHCN, công bố danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng bị cấm nhập khẩu; thông tư có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Đây là khác biệt người mua cần nhớ: một chiếc điện thoại cũ đang được bán lại trong nước không mặc nhiên trở thành hàng nhập khẩu bị cấm. Quy định nhắm vào hoạt động nhập khẩu, không xóa bỏ thị trường mua bán, trao đổi hay sử dụng thiết bị cũ nội địa. Nhầm lẫn hai việc này dễ khiến người tiêu dùng hiểu sai phạm vi của lệnh cấm.
Điểm đáng chú ý là danh mục được xây dựng theo mã HS, bao quát nhiều thiết bị công nghệ và điện tử tiêu dùng đã qua sử dụng. Vì thế, nhãn “hàng cũ”, “hàng tân trang” hay “ngoại hình như mới” chưa đủ để kết luận một món hàng có được nhập khẩu hay không. Căn cứ quyết định là mã hàng và phạm vi danh mục trong thông tư. Với người mua, điều này càng làm rõ vai trò của thông tin nguồn gốc: nên hỏi người bán thiết bị được nhập khẩu hay đang được bán lại trong nước, thay vì suy đoán chỉ từ tình trạng máy.
Những nhóm thiết bị nào bị cấm?
Danh mục không chỉ nhắm vào điện thoại. Nhóm thiết bị liên lạc gồm điện thoại di động, smartphone, máy bộ đàm và thiết bị thu phát vô tuyến; nhóm máy tính gồm laptop, máy tính để bàn, máy tính bảng, đầu đọc từ tính hoặc quang học và các khối xử lý dữ liệu. Nói cách khác, cấm nhập khẩu điện thoại cũ và cấm nhập máy tính cũ là hai phần dễ nhận thấy nhất của một phạm vi rộng hơn, chứ không phải toàn bộ quy định.
Danh mục còn bao gồm camera truyền hình, máy ảnh kỹ thuật số, máy quay, micro, loa, tai nghe, thiết bị khuếch đại âm thanh, thiết bị thu phát truyền hình và phát thanh; màn hình máy tính, màn hình ti vi, máy chiếu đã qua sử dụng cũng thuộc nhóm được nêu. Một số mạch in, mạch điện tử tích hợp, đèn hoặc ống điện tử, cáp và dây điện có cách điện, cùng cụm linh kiện, phụ kiện cũ thuộc nhóm hàng trong danh mục cũng bị bao quát. Đây là lý do người mua và doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào tên gọi thông dụng của sản phẩm: cần đối chiếu mã HS cụ thể để biết mặt hàng có thuộc diện cấm hay không.
Quy định cũng khép lại một cách lách dễ gây hiểu nhầm: hàng đã sửa chữa, thay linh kiện hoặc tân trang để có ngoại hình và chức năng tương đương máy mới vẫn có thể bị cấm nếu mã HS nằm trong danh mục. Làm mới thiết bị không đồng nghĩa biến nó thành hàng mới về mặt áp dụng quy định.
Người mua cần phân biệt hàng nhập khẩu và hàng bán lại
Với người tiêu dùng, tác động trực tiếp không phải là mọi thiết bị cũ biến mất khỏi thị trường sau ngày 1/1/2027. Bộ Khoa học và Công nghệ nêu rõ biện pháp chỉ kiểm soát nhập khẩu, không can thiệp hay cấm mua bán, trao đổi và sử dụng thiết bị cũ đang lưu hành hợp pháp trong nước. Vì vậy, một chiếc máy đã qua sử dụng được chủ cũ bán lại trong nước khác với một lô hàng cũ đưa từ nước ngoài vào sau thời điểm quy định có hiệu lực.
Khi xem xét một thiết bị cũ, người mua nên hỏi rõ nguồn gốc và tình trạng giao dịch: đây là hàng đang lưu hành trong nước hay hàng được nhập khẩu; sản phẩm thuộc nhóm nào và thông tin mã hàng có được cung cấp hay không. Cần thận trọng với quảng cáo dùng các cụm như “tân trang như mới” để hàm ý rằng thiết bị chắc chắn được phép nhập khẩu. Thông tư quy định việc tân trang không loại hàng khỏi danh mục nếu mã HS vẫn thuộc diện cấm. Tuy vậy, bản thân lệnh cấm nhập khẩu không đồng nghĩa mọi máy cũ đang được rao bán trong nước đều bất hợp pháp.
Vì sao ban hành và doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?
Lý do của lệnh cấm không chỉ nằm ở kiểm soát hàng hóa. Mục tiêu được nêu là ngăn rác thải điện tử, tránh để thiết bị lạc hậu, kém chất lượng từ nước ngoài biến Việt Nam thành “bãi rác công nghệ”, qua đó giảm nguy cơ ô nhiễm và bảo vệ sức khỏe người dân. Biện pháp cũng nhằm hạn chế máy cũ chất lượng thấp được tân trang, dựng lại rồi bán dưới dạng hàng xách tay hoặc hàng nhập khẩu trôi nổi. Đây là hướng đi hợp lý, nhưng hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc phân loại đúng mã hàng và thực thi minh bạch; người mua vẫn cần thông tin rõ ràng để không đánh đồng hàng nhập khẩu bị cấm với đồ cũ được bán lại hợp pháp.
Doanh nghiệp kinh doanh và xuất nhập khẩu cần rà soát kế hoạch kinh doanh, nguồn hàng và mã HS trước khi quy định có hiệu lực ngày 1/1/2027. Thông tư có quy định riêng đối với một số máy móc, thiết bị đã qua sử dụng phục vụ công nghiệp bán dẫn, sản xuất, đóng gói, kiểm thử vi mạch hoặc hoạt động đào tạo, nghiên cứu và phát triển; việc này không tạo quyền nhập khẩu tự động cho mọi thiết bị cũ, mà vẫn phải đáp ứng điều kiện pháp luật và đối chiếu danh mục. Kết luận thực tế khá rõ: người mua không cần từ bỏ thị trường thiết bị cũ trong nước, nhưng cần phân biệt nguồn hàng; doanh nghiệp thì không nên chờ đến sát thời điểm hiệu lực mới kiểm tra danh mục.
