Tuyến hàng chỉ mạnh khi chuỗi cung ứng liền mạch
Logistics nông sản là quá trình tổ chức việc thu gom, bảo quản, vận chuyển và giao hàng từ vùng sản xuất đến thị trường, trong đó chất lượng kết nối quyết định thời gian, chi phí và khả năng giữ giá trị của sản phẩm. Vì vậy, mở đường từ Tây Nguyên ra biển không thể chỉ tính bằng khoảng cách đến cảng: phải tính cả quãng đường từ nương rẫy đến điểm gom, thời gian chờ kho lạnh, phương tiện trung chuyển và lịch tàu.
Chuyến khảo sát tại cảng Quy Nhơn và Khu công nghiệp Becamex VSIP Bình Định trong khuôn khổ Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026 cho thấy nhu cầu kết nối chuỗi cung ứng Tây Nguyên – Duyên hải miền Trung. Diễn đàn tổ chức tại Gia Lai trong hai ngày 6–7/11, với chủ đề kết nối logistics cao nguyên với chuỗi giá trị toàn cầu. Việc khảo sát cảng và khu công nghiệp trong cùng chương trình gửi đi một thông điệp đúng: hiệu quả không nằm ở từng công trình riêng lẻ, mà ở khả năng phối hợp giữa nơi sản xuất, nơi chế biến và cửa ngõ xuất khẩu.
Đây cũng là phép thử thực tế cho mục tiêu của diễn đàn: biến lợi thế hạ tầng thành năng lực chuỗi cung ứng, giảm trở ngại lưu thông và giúp hàng hóa Tây Nguyên tiếp cận thị trường tốt hơn. Trong bối cảnh thương mại quốc tế biến động và chuỗi cung ứng liên tục tái cấu trúc, chậm trễ ở một khâu có thể làm suy yếu lợi thế của cả vùng.
Cảng có năng lực, nhưng hàng vẫn phải vượt qua đường bộ
Cảng Quy Nhơn có vị trí thuận lợi tại điểm đầu Quốc lộ 19, kết nối duyên hải với Tây Nguyên và tạo thêm lựa chọn cho các luồng hàng khu vực. Cảng có 5 cầu bến với tổng chiều dài gần 1.200 m; năng suất xếp dỡ container được doanh nghiệp cho biết đạt khoảng 60 lượt nâng hạ mỗi giờ mỗi tàu, và tàu container thông thường có thể làm hàng trong ngày. Đây là nền tảng đáng kể, nhưng năng lực tại cầu bến không tự động biến thành hành trình nhanh và ổn định cho nông sản.
Nút thắt nằm ở đoạn nối từ vùng sản xuất đến cảng. Theo thông tin tại diễn đàn, hàng xuất khẩu của khu vực hiện chủ yếu đi bằng đường bộ; các trục ngang, điểm gom hàng, kho lạnh và dịch vụ vận tải đa phương thức chưa đồng bộ, khiến thời gian và chi phí vận chuyển tăng. Với nông sản, mỗi khâu chờ đợi còn tạo thêm rủi ro về chất lượng và thời điểm giao hàng. Mạng lưới cao tốc mở rộng là điều kiện cần, song hiệu quả khai thác vẫn phụ thuộc vào kết nối với vùng sản xuất, cảng biển và kho bãi.
Cảng có 400 ổ cắm container lạnh để phục vụ nông sản, trái cây và hàng cần kiểm soát nhiệt độ. Nhưng container lạnh ở cảng không giải quyết được khoảng trống bảo quản trước đó. Nếu thiếu điểm gom gần vùng nguyên liệu và phương án đưa hàng vào cảng đúng lịch, lợi thế thiết bị vẫn chưa phát huy hết.
Gỡ điểm nghẽn trên toàn tuyến, không chỉ xây thêm hạ tầng
Ưu tiên trước mắt nên là tổ chức lại luồng hàng: phát triển điểm gom ngay tại vùng sản xuất, mở rộng kho lạnh, nâng chất lượng vận tải đa phương thức và tăng phối hợp giữa chủ hàng với nhà cung cấp dịch vụ logistics. Doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu cũng cần phối hợp với đơn vị vận tải, kho bãi và cảng Quy Nhơn để thu gom, đóng hàng, bố trí container rỗng và lịch tàu, nhất là vào mùa vụ cao điểm. Đây là những việc ít hào nhoáng hơn một dự án hạ tầng lớn nhưng tác động trực tiếp đến khả năng giao hàng.
Cách nhìn toàn tuyến còn có ý nghĩa với người trồng trọt và người mua. Dịch vụ logistics ảnh hưởng đến khả năng thực hiện đơn hàng, chi phí của doanh nghiệp, thu nhập người sản xuất và giá hàng đến tay người tiêu dùng. Nếu hàng bị ùn ở khâu thu gom hoặc bảo quản, lợi ích từ tốc độ xếp dỡ tại cảng khó bù lại tổn thất thời gian và chất lượng.
Bước tiếp theo cần gắn trách nhiệm với mốc thực hiện. Bộ Công Thương dự kiến thí điểm kết nối, khai thác cơ sở dữ liệu logistics quốc gia trong năm 2027, mở rộng chứng từ điện tử và hạn chế khai báo lặp lại. Bộ cũng sẽ phối hợp trình phương án thành lập Ủy ban Chỉ đạo quốc gia về phát triển logistics để xử lý vấn đề liên ngành, liên vùng. Các kiến nghị chỉ có giá trị khi đi kèm cơ quan phụ trách, nguồn lực, thời hạn và kết quả cụ thể.
Kết nối cảng biển vì thế không phải cuộc đua đưa hàng đến cầu cảng nhanh nhất, mà là bài toán giữ cho hàng đi liên tục từ vùng nguyên liệu đến tàu. Quy Nhơn có thể trở thành cửa ngõ hữu ích hơn cho nông sản Tây Nguyên, nhưng điều đó phụ thuộc vào việc lấp các khoảng trống trên đường đi, ở kho bãi và trong phối hợp dịch vụ. Đánh giá logistics bằng toàn tuyến mới cho thấy liệu lợi thế địa lý đã thực sự chuyển thành năng lực cạnh tranh hay chưa.
